Dwa lata temu po raz trzeci odwiedziliśmy Muzea Watykańskie. Znajduje się tam ogromna kolekcja dzieł sztuki: rzeźby starożytnej Grecji i Rzymu, malarstwo i rzeźba renesansowa oraz barokowa, freski mistrzów takich jak Rafael Santi i Michał Anioł, a także gobeliny, mapy, rękopisy, zabytki sztuki sakralnej oraz zbiory etnograficzne z różnych kultur świata. To kolekcja obejmująca ponad dwa tysiące lat historii sztuki i kultury. Najsłynniejszymi malowidłami są freski Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej. Jednak przed wejściem do kaplicy znajdują się inne wyjątkowe freski, malowidła w Stanzach Watykańskich.

Stanze Watykańskie. Są to reprezentacyjne apartamenty papieskie znajdujące się w północnym skrzydle Pałacu Watykańskiego, na drugim piętrze budynku. Tworzą je cztery sale, które zostały udekorowane freskami Rafaela Santi oraz jego pomocników i uczniów. Polecenie udekorowania stanz wydał papież Juliusz II, który zdecydował się przenieść do nich, opuszczając komnaty zamieszkiwane wcześniej przez swoich poprzedników. Rafael rozpoczął prace w 1508 roku. Autorstwo artysty jest w dużej mierze potwierdzone, z wyjątkiem niektórych fragmentów. Do dziś jednak nie zostało w pełni rozstrzygnięte, które partie malowideł są bezpośrednim dziełem mistrza, a które wykonali jego uczniowie pod jego kierunkiem.

Stanza della Segnatura (Pokój Sygnatury), przedstawia: Szkołę Ateńską (filozofia, rozum): Platon i Arystoteles otoczeni greckimi uczonymi, Disputa (teologia, wiara): Dysputa o Najświętszym Sakramencie, Parnas (piękno, sztuka): Apollo z muzami i poetami, Cnoty kardynalne i teologalne (prawo, dobro): alegorie sprawiedliwości.  Pomieszczenie to służące niegdyś jako biblioteka i sąd papieski, jest uważane za szczytowe osiągnięcie renesansu.

PONIŻEJ KONTYNUACJA TEKSTU

Stanza di Eliodoro (Pokój Heliodora), przedstawia:  Wypędzenie Heliodora ze Świątyni Biblijna scena (2 Mach 3), w której wysłannik króla Syrii próbuje zrabować skarby świątyni jerozolimskiej, ale zostaje przepędzony przez jeźdźca i dwóch młodzieńców zesłanych przez Boga. Malowidło to symbolizuje ochronę majątku kościelnego, Msza bolsenańska (Msza Bolseńska): Przedstawia cud z 1263 roku, gdy podczas mszy w Bolsenie hostia zaczęła krwawić w rękach wątpiącego kapłana, potwierdzając tym samym prawdę o transsubstancjacji,  Uwolnienie św. Piotra: Scena przedstawia anioła wyzwalającego pierwszego papieża, św. Piotra, z więzienia, co jest alegorią bezpośredniej boskiej opieki nad papieskim urzędem,Spotkanie Leona Wielkiego z Attylą: Obrazuje moment, w którym papież Leon I, z pomocą zjawiających się świętych Piotra i Pawła, powstrzymuje Attylę, przywódcę Hunów, przed najazdem na Rzym, co symbolizuje obronę Kościoła przed wrogami zewnętrznymi. Pomieszczenie to służyło jako prywatna sala audiencyjna papieża Juliusza II,

Stanza dell’Incendio di Borgo (Pokój Pożaru Borgo), przedstawia: Pożar w Borgo (Incendio di Borgo): Tytułowy fresk przedstawia pożar, który wybuchł w rzymskiej dzielnicy w 847 r. i zagroził Bazylice św. Piotra. Ukazuje papieża Leona IV gaszącego ogień znakiem krzyża, a także odniesienia do Eneidy Wergiliusza (Eneasz uciekający z Troi), Koronacja Karola Wielkiego (Incoronazione di Carlo Magno): Scena przedstawia koronację Karola Wielkiego przez papieża Leona III, która odbyła się w starej Bazylice św. Piotra w Boże Narodzenie 800 roku, Bitwa pod Ostią (Battaglia di Ostia): Malowidło przedstawia zwycięstwo floty papieskiej nad Saracenami w 849 r., co było aluzją do planowanej przez papieża Leona X krucjaty przeciwko Turkom, Przysięga Leona III (Giuramento di Leone III): Scena przedstawia papieża Leona III składającego przysięgę na Ewangelię, aby udowodnić swoją niewinność przed sądem cesarza Karola Wielkiego, dzień przed koronacją. Pokój ten służył w przeszłości jako miejsce oficjalnych spotkań papieża.

Stanza di Costantino (Pokój Konstantyna), Przedstawia:  Wizję krzyża: Konstantyn widzi na niebie znak krzyża z napisem „In hoc signo vinces” przed bitwą,  Bitwa pod mostem Mulwijskim (312 r.): Kluczowe zwycięstwo Konstantyna nad Maksencjuszem, symbolizujące triumf wiary,  Chrzest Konstantyna: Cesarz przyjmuje chrzest z rąk papieża Sylwestra I (fresk przypisywany G.F. Penniemu), Donacja Rzymu (Dar Konstantyna): Konstantyn przekazuje władzę nad Rzymem papieżowi Sylwestrowi I, co miało historycznie legitymizować władzę papieży. Sala ta, będąca największą z pokoi Rafaela, służyła do oficjalnych audiencji i bankietów, a dekoracje podkreślają sojusz papiestwa z władzą cesarską.

Najważniejszym freskiem w tej sali jest dzieło nazywane „Dysputą o Najświętszym Sakramencie”, choć wielu uważa, że lepsza nazwa to „Triumf Kościoła”. To nie jest zwykły obraz religijny. To raczej namalowane wyjaśnienie tego, kim jest Bóg, czym jest Kościół i dlaczego katolicy wierzą, że w Eucharystii naprawdę obecny jest Jezus. Obraz ma bardzo prostą, czytelną budowę. Wzdłuż jednej pionowej linii Rafael ustawił najważniejsze elementy. Na samej górze widzimy Boga Ojca. Niżej, Chrystusa. Jeszcze niżej, Ducha Świętego w postaci gołębicy. A na samym dole, dokładnie pod nimi, stoi monstrancja z hostią. Ten układ pokazuje dwie podstawowe prawdy wiary katolickiej:, że Bóg jest jeden, ale w trzech Osobach (Trójca Święta), oraz że w Eucharystii Jezus jest obecny naprawdę, a nie tylko symbolicznie. Hostia na ołtarzu jest tu pokazana jako miejsce spotkania nieba i ziemi. To, co niewidzialne, staje się widzialne w prostym znaku chleba. Według wiary katolickiej Bóg nie pozostaje daleko od człowieka, ale wchodzi w jego świat. Fresk jest podzielony na dwie części. U góry widzimy tzw. Kościół Triumfujący, czyli tych, którzy są już w niebie. Wśród nich są prorocy, apostołowie i święci, jak Adam czy Mojżesz. Panuje tam spokój i harmonia. Oni już znają prawdę w pełni, nie muszą dyskutować, tylko kontemplują. Na dole znajduje się Kościół Walczący, czyli ludzie żyjący na ziemi. Widzimy papieży, biskupów, teologów, poetów, a nawet Dante Alighieri. Rozmawiają, czytają księgi, gestykulują. Szukają zrozumienia. Ale wszyscy patrzą w jednym kierunku, na Najświętszy Sakrament. To pokazuje, że centrum życia Kościoła jest Eucharystia. Ten fresk znajduje się naprzeciwko innego słynnego dzieła Rafaela, Szkoła Ateńska. Tam widzimy świat filozofii, a w jego centrum stoją Platon i Arystoteles. „Szkoła Ateńska” pokazuje, jak daleko człowiek może dojść dzięki rozumowi. „Dysputa” pokazuje coś więcej, że ostateczna prawda jest darem Boga. Rozum jest ważny, ale potrzebuje światła wiary. Te dwa freski nie przeczą sobie, one się uzupełniają. Wiara i rozum nie są wrogami, lecz współpracują ze sobą. Całe dzieło Rafaela mówi więc o harmonii, między niebem i ziemią, między wiarą i myśleniem, między sztuką i teologią. Renesans nie musiał oznaczać odejścia od wiary. W tym przypadku pokazuje coś odwrotnego, że piękno i porządek mogą prowadzić do Boga. Dziś, gdy jedni ufają tylko nauce, a inni twierdzą, że prawda jest względna, ten fresk przypomina prostą myśl, prawda jest jedna, bo ma jedno źródło. A sztuka może pomóc nam tę prawdę zobaczyć, nie tylko o niej usłyszeć, ale naprawdę ją poczuć.

Zenon Burdy