Święto „Jordanu” zwane również Świętem Objawienia Pańskiego lub Chrztem Pańskim, to jedno z najważniejszych świąt w liturgii kościołów wschodnich, w tym Kościoła Greko-katolickiego. Upamiętnia ono chrzest Jezusa Chrystusa w rzece Jordan przez Jana Chrzciciela, który według tradycji chrześcijańskiej był zarazem objawieniem Trójcy Świętej i początkiem publicznej misji Chrystusa. To historia, w której Bóg ukazuje się światu pełnią swej Tajemnicy – Ojciec przemawia z nieba, Syn przyjmuje chrzest, a Duch Święty zstępuje w postaci gołębicy. Grekokatolicka parafia pw. Opieki Matki Bożej w Szczecinie jest częścią eparchii (diecezji) wrocławsko-koszalińskiej i od lat pielęgnuje tę starożytną tradycję w obrządku bizantyjsko-ukraińskim.
Tegoroczne obchody tego święta w tamtejszej parafii odbyły się 6 stycznia, zgodnie z przyjętym w greko-katolickim kościele kalendarzem gregoriańskim, który w liturgii wschodniej często łączy się z Objawieniem Pańskim. Centralnym punktem obchodów była uroczysta liturgia oraz obrzęd poświęcenia wody. Po modlitwach i wspólnym śpiewie akatystów i troparionów, proboszcz ks. Robert Rosa błogosławi wodę – symbol życia, oczyszczenia i Ducha Świętego. Poświęcona woda, często nazywana „Jordanem”, była rozdawana wiernym, którzy zabierali ją do domów. Dla grekokatolików ze Szczecina oraz okolic to święto jest też zawsze okazją do wzmocnienia wspólnoty religijnej i tożsamości chrześcijańskiej w lokalnym kontekście. W parafii spotykają się zarówno ludzie od lat związani z obrządkiem bizantyjsko-ukraińskim, jak i nowi uczestnicy przybyli do miasta po roku 2022. Wspólne odprawianie liturgii, uczestnictwo w modlitwach i obrzędach poświęcenia wody stanowi ważny element życia religijnego na ziemi zachodniopomorskiej.
* * * * *
A dwa dni wcześniej, w tamtejszej parafii, miała miejsce wizyta cudownej ikony Matki Boskiej Jarosławskiej. Z tej okazji odprawiane zostało uroczyste nabożeństwo przed cudowną ikoną Matki Boskiej Jarosławskiej, nazywanej „Drzwiami Miłosierdzia”. Wydarzenie to zgromadziło licznych wiernych, dla których obecność ikony była czasem szczególnej modlitwy i duchowego skupienia. Ze Szczecina ikona wyruszy następnie do kolejnych parafii eparchii wrocławsko-koszalińskiej, kontynuując swoją pielgrzymkę po wspólnotach Kościoła greko-katolickiego. Historia kultu Matki Boskiej Jarosławskiej sięga XVII wieku. Sama ikona powstała prawdopodobnie w latach 1630–1640 i pierwotnie znajdowała się w jarosławskiej cerkwi Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny. Już pod koniec XVII wieku znany był jej żywy kult, a z 1722 roku pochodzi opis licznych wotów świadczących o doznanych łaskach. W XVIII wieku obraz był kilkakrotnie odnawiany i ozdabiany nowymi darami dziękczynnymi. Szczególnym miejscem związanym z ikoną stała się cerkiew Przemienienia Pańskiego w Jarosławiu. Parafia powstała w 1717 roku, a budowa nowej świątyni trwała wiele lat z powodu trudności finansowych. Dopiero dzięki wsparciu burmistrza Jarosławia Eliasza Wapińskiego udało się zakończyć prace, a cerkiew została uroczyście poświęcona 17 sierpnia 1747 roku przez biskupa przemyskiego Onufrego Szumlańskiego. W kolejnych latach wyposażano wnętrze, wzniesiono kopułę, dzwonnicę oraz zabudowania parafialne. Po przeniesieniu ikony do nowej cerkwi jej kult znacznie się umocnił. Doznane łaski zaczęto zapisywać w specjalnej księdze, a wierni licznie przybywali do Jarosławia. W 1760 roku papież Klemens XIII udzielił pierwszego odpustu związanym z modlitwą przed ikoną, a kolejni papieże – Klemens XIV i Pius VI – potwierdzali i rozszerzali te przywileje. Kulminacją było wydanie 22 listopada 1779 roku bulli papieskiej, w której Stolica Apostolska uznała ikonę Matki Boskiej Jarosławskiej za cudowną i udzieliła pełnego odpustu. W 1879 roku, w setną rocznicę tej bulli, odbyła się uroczysta koronacja ikony diademami ufundowanymi przez biskupa przemyskiego Jana Stupnickiego. Wydarzeniu temu towarzyszył generalny remont cerkwi. Wraz ze wzrostem liczby pielgrzymów pojawiła się potrzeba rozbudowy świątyni, którą zrealizowano na początku XX wieku pod kierunkiem ks. kanonika Cypriana Chotynieckiego. Przebudowaną cerkiew poświęcono w 1912 roku, a jej powierzchnia została podwojona. Tragiczny okres II wojny światowej i powojenne deportacje ludności ukraińskiej doprowadziły do likwidacji parafii greko-katolickiej w Jarosławiu. Cerkiew została odebrana wiernym, a jej wyposażenie rozproszone lub zniszczone. Ikona Matki Boskiej Jarosławskiej trafiła do muzeum. Dopiero w latach 80. XX wieku, po długich staraniach, świątynia wróciła do grekokatolików, którzy podjęli się jej gruntownej odbudowy. Odnowiona cerkiew została ponownie poświęcona w 1993 roku i podniesiona do rangi konkatedry. Szczególnym momentem w jej dziejach była koronacja ikony Matki Boskiej Jarosławskiej w sierpniu 1996 roku. Decyzję o koronacji podjął papież Jan Paweł II, a uroczystości zgromadziły tysiące wiernych z Polski i zagranicy. Ikona stała się wówczas symbolem duchowego odrodzenia kościoła greko-katolickiego w Polsce. Dziś jarosławskie sanktuarium jest najważniejszym ośrodkiem kultu maryjnego Kościoła Greko-katolickiego w kraju. Ikona „Brama Miłosierdzia” czczona jest przez wiernych obrządków wschodnich i zachodnich. Jej znaczenie podkreśliła także pielgrzymka do Watykanu w 2015 roku, kiedy na prośbę papieża Franciszka została wystawiona podczas inauguracji Nadzwyczajnego Roku Miłosierdzia na placu św. Piotra. Wizyta ikony w Szczecinie wpisuje się w długą historię jej obecności w życiu duchowym wiernych. Jest ona nie tylko przypomnieniem bogatego dziedzictwa religijnego, lecz także zaproszeniem do modlitwy, pojednania i nadziei, które od wieków symbolizują „Drzwi Miłosierdzia”.
Leszek Wątróbski
