Czy nam się to podo­ba czy nie, miesz­ka­jąc w Kana­dzie i będąc oby­wa­te­la­mi Kana­dy jeste­śmy pod­da­ny­mi monar­chy bry­tyj­skie­go. Do nie­daw­na kró­lo­wej, Elż­bie­ty II, obec­nie kró­la Karo­la III. Co przy­nie­sie nam okres karo­liń­ski (od obec­ne­go Karo­la III) po okre­sie elż­bie­tań­skim (od kró­lo­wej Elż­bie­ty II)? Nie wie­my jesz­cze. Wiem za to, że wszy­scy dooko­ła mnie stra­szą, szcze­gól­nie poli­ty­cy. Naj­czę­ściej idzie to tak:  jak nie wybie­rze­cie mnie/nas to poża­łu­je­cie. Napraw­dę? Przy­naj­mniej kró­lo­wa i obec­ny król mnie nie stra­szą, bo jako dyna­stia hie­rar­chicz­na, zosta­li  koro­no­wa­ni na monar­chów zgod­nie z tra­dy­cją hie­rar­chii  dyna­stycz­nej. Inni mogą po bokach wierz­gać ile chcą pró­bu­jąc wsko­czyć na dra­bi­nę o szcze­be­lek wyżej, ale tak nic im to nie pomo­że, bo zasa­da jest ści­śle nie demo­kra­tycz­na i nie wize­run­ko­wa. Możesz stę­kać i kwę­kać ile chcesz do Oprah i innych mistrzów ura­bia­nia opi­nii, i tak nie wzru­szy to ist­nie­ją­cych zasad dzie­dzi­cze­nia. Więc może lepiej prze­stać się ośmie­szać? Oso­bi­ście mam tego dość. Gdzie nie popa­trzę to ata­ku­je mnie jakaś roz­wód­ka, któ­ra przez wyj­ście za mąż zosta­ła księż­nicz­ką Sus­sex, i jesz­cze jej mało. Czu­je się pokrzyw­dzo­na, i uro­bi­ła swo­je­go męża, żeby też się taki poczuł. Tak, tak o pani Meghan Mar­kle mówię. I gdzie patrzę, a i usły­szę to inna pani (też z pospól­stwa tzw. ‘com­mo­ner’) sta­wia­na jest tej pierw­szej roz­wód­ce za wzór. Pew­nie takich igrzysk potrze­bu­je lud, świa­to­wy? Do tego docho­dzi kró­lo­wa mał­żon­ka Camil­la, żona (w koń­cu) kró­la. Tą panią to się już wszy­scy zmę­czy­li, i dają jej spo­kój. Widać odcier­pia­ła już swo­je. Mam dość tych bajek dla małych lud­ków (folks).

        Ale oprócz tych plo­tek (bo któż tam znam praw­dę?) o paniach i panach królewskich…

        Daw­no temu rodzi­na moje­go chło­pa­ka z ogól­nia­ka dosta­ła z Anglii od wuj­ka pacz­kę. Wujek zna­lazł się w Anglii, bo rodzi­na (ojciec naczel­nik pocz­ty na byłych kre­sach II RP) była zesła­na w 1942 na Sybir. Jed­ne­mu z synów uda­ło się wydo­stać z łagru i szczę­śli­wie doje­chać do miej­sca zbiór­ki armii gen. Ander­sa i wyje­chać do Indii, stam­tąd do Anglii. Resz­cie rodzi­ny  pozwo­lo­no powró­cić do Pol­ski dopie­ro po 1956 roku. Nie do domu, bo dom został wcie­lo­ny do Rosji Sowiec­kiej, a tam nikt nie chciał wracać.

REKLAMA

Pacz­ka była duża i obfi­tu­ją­ca luk­su­so­wym towa­rem w PRL. Ale były tam tak­że dwa kub­ki z wize­run­kiem kró­lo­wej Elż­bie­ty II. Nie wia­do­mo dla­cze­go wszyst­kich to uba­wi­ło. Chy­ba już byli­śmy ska­że­ni czer­wo­ną zara­zą, i sam widok kub­ka z monar­chi­nią nas bawił. Jak­by był z Gomuł­ką to pew­nie byśmy się ze stra­chu przed repre­sja­mi nie śmiali.

        Jak to losy się dziw­nie plo­tą. Po latach zosta­łam pod­da­ną tej­że monar­chi­ni. Po to żeby zostać oby­wa­tel­ką Kana­dy musia­łam zło­żyć przy­się­gę na wier­ność kró­lo­wej. Potem tę przy­się­gę skła­da­łam jesz­cze dwu­krot­nie: jako pra­cow­nik tzw. ‘crown cor­po­ra­tions’, czy­li rzą­du pro­win­cji Onta­rio, oraz rzą­du fede­ral­ne­go Kana­dy. Nie­wie­le sobie z tego wte­dy robi­łam. Były to cza­sy (trwa­ją do dzi­siaj) kie­dy w apli­ka­cjach pol­skich dalej muszę poda­wać imię ojca (z rosyj­skie­go tzw. ‘otcze­stwo’), No cóż każ­dy kraj ma swo­ją tra­dy­cję i histo­rycz­ne uza­sad­nie­nie tej tra­dy­cji. A potem kie­dyś za dzia­łal­ność spo­łecz­ną otrzy­ma­łam Queen Eli­za­beth II Gol­den Jubi­lee medal.  I też nic sobie z tego nie robi­łam, aż nie poje­cha­łam z dzieć­mi do Lon­dy­nu i w Buc­kin­gham Pala­ce zoba­czy­łam odzna­cze­nia kró­lew­skie. Moja cór­ka spy­ta­ła mnie, czy ten medal to taki jak ja mam? — poka­zu­jąc medal w galot­ce. Fakt mam. I to był nie­za­mie­rzo­ny prze­bój lata. Moje dzie­ci bar­dzo były z tego dum­ne i opo­wia­da­ły o tym rodzi­nie i w Anglii, i w Pol­sce. Ten medal sym­bo­licz­nie wydźwi­gnął ich z emi­granc­kiej bie­dy i zaścian­ka.  W koń­cu i ja poczu­łam się z nie­go dum­na, a na pyta­nia rodzi­ny, czy dosta­łam jakieś odzna­cze­nie pol­skie, uśmie­cha­łam się tyl­ko głu­pa­wo. Widać to co robi­łam było na tyle zna­czą­ce, aby mnie bry­tyj­ska kró­lo­wa uho­no­ro­wa­ła, ale nie dosta­tecz­nie istot­nie dla Pol­ski. Tak, to była moja kró­lo­wa. Dopie­ro wte­dy praw­dzi­wie zain­te­re­so­wa­łam się tym jakie jest miej­sce bry­tyj­skiej monar­chii w Kana­dzie i innych pań­stwach wspól­no­ty kra­jów (com­mon­we­alth of nations).

        Poda­ję na pod­sta­wie ency­klo­pe­dii PWN.

        Wspól­no­ta Naro­dów, Com­mon­we­alth of Nations to zin­sty­tu­cjo­na­li­zo­wa­na for­ma współ­pra­cy państw daw­ne­go impe­rium brytyjskiego.

        Od XIX w. impe­rium bry­tyj­skie, wsku­tek wewnętrz­nych ten­den­cji odśrod­ko­wych i ruchów naro­do­wo­wy­zwo­leń­czych, zaczę­ło się prze­kształ­cać we współ­cze­sną Wspól­no­tę Naro­dów. Od 1867, kie­dy pierw­sza kolo­nia, Kana­da, otrzy­ma­ła sta­tus domi­nium z bar­dzo sze­ro­ką auto­no­mią z wła­snym par­la­men­tem i rzą­dem. Potem powsta­ło wie­le nie­pod­le­głych państw, uzna­ją­cych monar­chię bry­tyj­ską za gło­wę pań­stwa. Pań­stwa te nale­ża­ły do Bry­tyj­skiej Wspól­no­ty Naro­dów. W Kana­dzie dopie­ro w 1982 roku wyklu­czo­no Domi­nion z nazwy pań­stwa i od tego cza­su ofi­cjal­na nazwa państw to Cana­da (dwu­ję­zycz­nie). Na kon­fe­ren­cji poko­jo­wej w Pary­żu w 1919 bry­tyj­skie domi­nia wystą­pi­ły jako samo­dziel­ne pod­mio­ty pra­wa mię­dzy­na­ro­do­we­go, pod­pi­sa­ły trak­ta­ty poko­jo­we koń­czą­ce I woj­nę świa­to­wą i weszły w skład Ligi Naro­dów. Efek­tem stop­nio­we­go roz­sze­rza­nia się auto­no­mii sta­ło się pro­kla­mo­wa­nie na kon­fe­ren­cji impe­rial­nej w 1926 powsta­nia Bry­tyj­skiej Wspól­no­ty Naro­dów. Zasa­dy przy­ję­te na tej kon­fe­ren­cji zosta­ły potwier­dzo­ne i roz­wi­nię­te w uchwa­lo­nym 1931 przez par­la­ment bry­tyj­ski Sta­tu­cie West­min­ster­skim. W 1947 Indie, Paki­stan i Cej­lon (obec­nie Sri Lan­ka) uzy­ska­ły nie­pod­le­głość i sta­ły się człon­ka­mi Wspól­no­ty. W 1949 zaprze­sta­no ofi­cjal­nie sto­so­wa­nia nazwy Bry­tyj­ska Wspól­no­ta Naro­dów i zastą­pio­no ją Wspól­no­ta Naro­dów. Do 1967 wszyst­kie nie­mal kolo­nie bry­tyj­skie (w tym i afry­kań­skie) uzy­ska­ły nie­pod­le­głość i sta­ły się człon­ka­mi Wspól­no­ty Narodów.

        W skład Wspól­no­ty Naro­dów wcho­dzą domi­nia, repu­bli­ki i samo­dziel­ne monar­chie. Sym­bo­lem jed­no­ści Wspól­no­ty Naro­dów jest monar­cha bry­tyj­ski. Pań­stwa Wspól­no­ty Naro­dów uzna­ją go bądź za gło­wę pań­stwa na zasa­dzie unii per­so­nal­nej (domi­nia), bądź jedy­nie za gło­wę Wspól­no­ty Naro­dów (repu­bli­ki i samo­dziel­ne monar­chie). Przed­sta­wi­cie­le dyplo­ma­tycz­ni państw Wspól­no­ty Naro­dów w ramach Wspól­no­ty nazy­wa­ją się wyso­ki­mi komi­sa­rza­mi, mają sta­tus amba­sa­do­rów, ale nie są uwa­ża­ni za przed­sta­wi­cie­li państw obcych, co pozwa­la im komu­ni­ko­wać się bez­po­śred­nio nie tyl­ko z mini­stra­mi spraw zagra­nicz­nych, ale tak­że z mini­stra­mi resor­tów gospo­dar­czych. Człon­ko­wie Wspól­no­ty Naro­dów mają wła­sne usta­wo­daw­stwa, poli­ty­kę zagra­nicz­ną i wewnętrz­ną. Róż­nią się przy­na­leż­no­ścią do ukła­dów woj­sko­wych i nie­raz pro­wa­dzą prze­ciw­staw­ną poli­ty­kę zagra­nicz­ną. Czyn­ni­ka­mi łączą­cy­mi kra­je Wspól­no­ty Naro­dów są wię­zy eko­no­micz­ne. W ramach Wspól­no­ty Naro­dów ukształ­to­wał się sys­tem kon­sul­ta­cji i koope­ra­cji w wie­lu dzie­dzi­nach, np. w poli­tycz­nej — dorocz­ne kon­fe­ren­cje pre­mie­rów, w mia­rę potrze­by odby­wa­ją się tak­że spo­tka­nia mini­strów finan­sów, han­dlu, oświa­ty, nauki i kul­tu­ry. Od 1967 dzia­ła w Lon­dy­nie Sta­ły Sekre­ta­riat. W skład Wspól­no­ty Naro­dów wcho­dzi Wiel­ka Bry­ta­nia (wraz z tery­to­ria­mi zależ­ny­mi) oraz pań­stwa: 1) daw­ne domi­nia, np. Austra­lia, Jamaj­ka, Kana­da, Nowa Zelan­dia, Papua-Nowa Gwi­nea; 2) repu­bli­ki, np. Ban­gla­desz, Indie, Kenia, Nige­ria, Tan­za­nia; 3) samo­dziel­ne monar­chie, np. Leso­tho, Male­zja, Suazi. Nie­któ­re pań­stwa po uzy­ska­niu nie­pod­le­gło­ści nie przy­łą­czy­ły się do Wspól­no­ty Naro­dów, np. Bir­ma; wie­le państw wystą­pi­ło ze Wspól­no­ty Naro­dów, np.: Irlan­dia, Fidżi, a tak­że RPA, Paki­stan (któ­re z cza­sem powró­ci­ły do Wspól­no­ty Narodów).

        W Lon­dy­nie usta­wi­ła się dłu­ga kolej­ka pod­da­nych do zło­że­nia hoł­du Kró­lo­wej. Nie­któ­rzy sta­li ponad 12 godzin. Do nich nale­żał słyn­ny pił­karz David Bec­kham. Pew­nie bym też sta­ła w takiej kolej­ce. I mar­twię się o czas zmia­ny i tego co on może przy­nieść. W koń­cu jak się prze­ży­ło komu­nizm to zosta­nie pod­da­nym kró­lo­wej gwa­ran­to­wa­ło mi pew­ne bez­pie­czeń­stwo i sta­bil­ność. Co się sta­nie jeśli Kana­da zde­cy­du­je w refe­ren­dum, że wystę­pu­je­my ze Wspól­no­ty i monar­cha bry­tyj­ski nie będzie stał na cze­le nasze­go pań­stwa? Tym samym funk­cja gene­ral­ne­go guber­na­to­ra i pro­win­cjo­nal­nych guber­na­to­rów zosta­nie znie­sio­na. Natych­miast monar­chia zosta­nie zastą­pio­na przez coś inne­go zgod­nie z zasa­dą, że powsta­ła dziu­ra wessie co tam będzie. I tego się oba­wiam. Nie chcę ponow­nie być pod pano­wa­niem lewa­ków i neo­mark­si­stów, nawet jeśli nazy­wa­ją sie­bie ina­czej. A ja nauczy­łam się ich roz­po­zna­wać na odle­głość. To nie wró­ży nicze­go dobre­go. Wolę zostać pod­da­ną kró­la Karo­la III.

Ali­cja Farmus

                        Toron­to, 18 wrze­śnia, 2022

        W 2022 roku Wspól­no­ta Naro­dów liczy­ła 56 państw człon­kow­skich zamiesz­ka­nych przez 2,5 mld ludzi (bli­sko 1/3 popu­la­cji świa­ta). 32 spo­śród nich to „małe pań­stwa”, defi­nio­wa­ne przez orga­ni­za­cję jako pań­stwa o licz­bie miesz­kań­ców nie prze­kra­cza­ją­cej 1,5 mln, bądź nie­co więk­sze lecz o podob­nym uwa­run­ko­wa­niu geo­po­li­tycz­nym, w tym licz­ne pań­stwa wyspiarskie.

W nawia­sach poda­no rok przystąpienia.

Euro­pa

  •  Wiel­ka Bry­ta­nia (1931)
  •  Cypr (1961)
  •  Mal­ta (1964)

Ame­ry­ka Północna

  •  Kana­da (1931)
  •  Jamaj­ka (1962)
  •  Try­ni­dad i Toba­go (1962)
  •  Bar­ba­dos (1966)
  •  Baha­my (1973)
  •  Gre­na­da (1974)
  •  Domi­ni­ka (1978)
  •  Saint Lucia (1979)
  •  Saint Vin­cent i Gre­na­dy­ny (1979)
  •  Anti­gua i Bar­bu­da (1981)
  •  Beli­ze (1981)
  •  Saint Kitts i Nevis (1983)
  • Ame­ry­ka Południowa
  •  Guja­na (1966)

Afry­ka

  •  Połu­dnio­wa Afry­ka (1931–1961, ponow­nie przy­ję­ta w 1994)
  •  Gha­na (1957)
  •  Nige­ria (1960, zawie­szo­na w latach 1995–1999)
  •  Sier­ra Leone (1961)
  •  Ugan­da (1962)
  •  Kenia (1963)
  •  Tan­za­nia (1964)
  •  Mala­wi (1964)
  •  Zambia (1964)
  •  Gam­bia (1965–2013[11], ponow­nie przy­ję­ta w 2018[12])
  •  Bot­swa­na (1966)
  •  Leso­tho (1966)
  •  Mau­ri­tius (1968)
  •  Eswa­ti­ni (1968)
  •  Sesze­le (1976)
  •  Nami­bia (1990)
  •  Mozam­bik (1995; jed­no z czte­rech państw człon­kow­skich, któ­re nigdy nie nale­ża­ły do impe­rium brytyjskiego)
  •  Kame­run (1995)
  •  Rwan­da (2009; jed­no z czte­rech państw człon­kow­skich, któ­re nigdy nie nale­ża­ły do impe­rium brytyjskiego)
  •  Gabon (2022; jed­no z czte­rech państw człon­kow­skich, któ­re nigdy nie nale­ża­ły do impe­rium brytyjskiego)
  •  Togo (2022; jed­no z czte­rech państw człon­kow­skich, któ­re nigdy nie nale­ża­ły do impe­rium brytyjskiego)

Azja

  •  Indie (1947)
  •  Paki­stan (1947–1972, ponow­nie przy­ję­ty w 1989, zawie­szo­ny w latach 1999–2004, zawie­szo­ny ponow­nie 2007–2008)
  •  Sri Lan­ka (1948)
  •  Male­zja (1963)
  •  Sin­ga­pur (1965)
  •  Ban­gla­desz (1972)
  •  Bru­nei (1984)
  •  Male­di­wy (1982–2017[13], przy­ję­te ponow­nie w 2020[14])

Austra­lia i Oceania

  •  Austra­lia (1931)
  •  Nowa Zelan­dia (1931)
  •  Samoa (1970)
  •  Ton­ga (1970)
  •  Fidżi (1970–1987, ponow­nie przy­ję­te w 1997, zawie­szo­ne 2006–2014)
  •  Papua-Nowa Gwi­nea (1975)
  •  Wyspy Salo­mo­na (1978)
  •  Tuva­lu (1978)
  •  Kiri­ba­ti (1979)
  •  Vanu­atu (1980)
  •  Nauru (1999)

Daw­ni członkowie

  • Irlan­dia (1931–1949)
  •  Zim­ba­bwe (1980–2003, zawie­szo­ne od 2002)
  • Tan­ga­ni­ka (1961–1964; obec­nie sta­no­wi część Tan­za­nii, będą­cej pań­stwem członkowskim)
  • Zan­zi­bar (1963–1964; obec­nie sta­no­wi część Tan­za­nii, będą­cej pań­stwem członkowskim)
  • Nowa Fun­dlan­dia (1931–1934; obec­nie sta­no­wi część Kana­dy, będą­cej pań­stwem członkowskim)
  • Fede­ra­cja Malaj­ska (1957–1963, obec­nie sta­no­wi część Male­zji, będą­cej pań­stwem członkowskim)