Epi­de­mie od wie­ków wywo­ły­wa­ły róż­ne­go rodza­ju reak­cje spo­łecz­ne zarów­no indy­wi­du­al­ne jak i zbio­ro­we. Obec­na epi­de­mia zaka­żeń koro­na­wi­ru­sem z Wuhan poka­zu­je, że mimo upły­wu wie­ków w zacho­wa­niach ludz­kich wie­le się nie zmie­nia. Nadal zbyt czę­sto domi­nu­ją emo­cje, strach a nawet pani­ka, powie­la­ne są infor­ma­cje bez wery­fi­ka­cji ich wia­ry­god­no­ści, wywo­łu­jąc wie­le dzia­łań nie­ra­cjo­nal­nych. Jako leka­rze nie może­my sobie na takie zacho­wa­nia pozwo­lić. Dla­te­go pod nad­zo­rem mery­to­rycz­nym pro­fe­so­ra Toma­sza Smia­ta­cza, kie­row­ni­ka Kli­ni­ki Cho­rób Zakaź­nych GUMed, publi­ku­je­my infor­ma­cje o COVID-19 opar­te na zwe­ry­fi­ko­wa­nej nauko­wo wie­dzy oraz sche­ma­ty postę­po­wa­nia opra­co­wa­ne przez świa­to­we, euro­pej­skie i pol­skie insty­tu­cje eksperckie.

KORONAWIRUS SARS-CoV2.
Taxo­no­mia: rząd — Nido­vi­ra­les, rodzi­na — Coro­na­vi­ri­dae, pod­ro­dzi­na — Coro­na­vi­ri­nae, rodzaj — Beta­co­ro­na­vi­rus, linia — Sar­be­co­vi­rus, gatu­nek — SARS-CoV2. Koro­na­wi­ru­sy zawie­ra­ją mate­riał gene­tycz­ny w posta­ci zwi­nię­tej w cia­sny heliks poje­dyn­czej nici kwa­su rybo­nu­kle­ino­we­go o dodat­niej polar­no­ści — ssR­NA(+). Nukle­okap­syd koro­na­wi­ru­sów pokry­ty jest dwu­war­stwo­wą osłon­ką, w skład któ­rej oprócz lipi­dów wcho­dzą rów­nież biał­ka, oraz gli­ko­pro­te­ino­we wypust­ki, któ­rych obraz w mikro­sko­pie elek­tro­no­wym sko­ja­rzył się wiru­so­lo­gom z lat 60-tych XX wie­ku z koro­ną (stąd nazwa).

Do koń­ca XX wie­ku zna­ne koro­na­wi­ru­sy wywo­ły­wa­ły infek­cje głów­nie u róż­nych zwie­rząt, a kil­ka gatun­ków — rów­nież u ludzi. Były to łagod­ne infek­cje gór­nych dróg odde­cho­wych oraz rza­dziej – prze­wo­du pokar­mo­we­go. Do dziś oko­ło 15–30% łagod­nych, sezo­no­wych „prze­zię­bień” jest wywo­ły­wa­nych przez koronawirusy.

W 2002/2003 roku w Chi­nach wystą­pi­ły infek­cje dróg odde­cho­wych wywo­ła­ne nowym pod­ga­tun­kiem koro­na­wi­ru­sa, któ­re u nie­któ­rych pacjen­tów dopro­wa­dza­ły do roz­wo­ju ostrej nie­wy­dol­no­ści odde­cho­wej. Wirus ten nazwa­no SARS-CoV (seve­re acu­te respi­ra­to­ry syn­dro­me – coronavirus).

W 2012 roku w Ara­bii Sau­dyj­skiej wystą­pi­ły infek­cje dróg odde­cho­wych, któ­re u czę­ści pacjen­tów pro­wa­dzi­ły do cięż­kiej nie­wy­dol­no­ści odde­cho­wej. Od tych cho­rych wyizo­lo­wa­no nowy gatu­nek koro­na­wi­ru­sa któ­ry nazwa­no MERS-CoV (mid­dle east respi­ra­to­ry syn­dro­me – coro­na­vi­rus). Cha­rak­te­ry­zu­je się on niską zakaź­no­ścią (patrz: Tabe­la 1), ale wyso­ką śmier­tel­no­ścią w razie zacho­ro­wa­nia, a gospo­da­rzem pośred­nim są wiel­błą­dy. Poje­dyn­cze zacho­ro­wa­nia na tą cho­ro­bę obser­wu­je się rów­nież i obec­nie na Bli­skim Wschodzie.
W grud­niu 2019 roku w Chi­nach, w mie­ście Wuhan wystą­pi­ły infek­cje dróg odde­cho­wych, któ­re podob­nie jak w latach 2002–3 u nie­któ­rych cho­rych wywo­ły­wa­ły cięż­ką nie­wy­dol­ność odde­cho­wą. Koro­na­wi­rus izo­lo­wa­ny od tych cho­rych zawie­ra mate­riał gene­tycz­ny w 96,2% iden­tycz­ny z SARS-CoV ziden­ty­fi­ko­wa­nym w 2002 roku. Mię­dzy­na­ro­do­wy Komi­tet do spraw Sys­te­ma­ty­ki Wiru­sów (Inter­na­tio­nal Com­mit­tee on Taxo­no­my of Viru­ses, ICTV) nadał mu nazwę SARS-CoV‑2 (seve­re acu­te respi­ra­to­ry syn­dro­me – coro­na­vi­rus 2). Świa­to­wa Orga­ni­za­cja Zdro­wia (World Health Orga­ni­za­tion) zgod­nie z przy­ję­ty­mi przez tą orga­ni­za­cję wytycz­ny­mi doty­czą­cy­mi mia­now­nic­twa, nazwa­ła cho­ro­bę wywo­ły­wa­ną przez tego wiru­sa COVID-19 (coro­na­vi­rus dise­ase 2019).

SARS-CoV‑2 jest wiru­sem, w któ­re­go zewnętrz­nej otocz­ce znaj­du­je się m.in. biał­ko S, któ­re łączy się spe­cy­ficz­nie z kon­wer­ta­zą angio­ten­sy­ny 2 (ACE2, angio­ten­syn conver­ting enzy­me 2) obec­nym na powierzch­ni komó­rek nabłon­ka dróg odde­cho­wych i pęche­rzy­ków płuc­nych. Róż­ne bada­nia wyka­za­ły, że męż­czyź­ni mają prze­cięt­nie 3,5x wię­cej recep­to­rów ACE2 w pęche­rzy­kach płuc­nych niż kobie­ty. Wyka­za­no też że ludzie rasy żół­tej mają wię­cej recep­to­rów ACE2 na powierzch­ni nabłon­ka pęche­rzy­ków płuc­nych niż rasa czar­na i bia­ła. Może to tłu­ma­czyć obser­wo­wa­ne róż­ni­ce w prze­bie­gu COVID-19 zależ­ne od kra­ju oraz róż­ni­ce w prze­bie­gu cho­ro­by u obu płci. Nie­któ­rzy auto­rzy zauwa­ża­ją rów­nież kore­la­cję cięż­sze­go prze­bie­gu cho­ro­by z nad­ci­śnie­niem tętniczym.

COVID-19.
Pod­sta­wo­wą dro­gą sze­rze­nia się wiru­sa SARS-CoV2 jest dro­ga kro­pel­ko­wa. Aero­zol roz­py­la­ny przez cho­rych w cza­sie kasz­lu, wdy­cha­ny przez oso­by zdro­we w dosta­tecz­nej do zaka­że­nia ilo­ści jest naj­częst­szą dro­gą zaka­że­nia. Rza­dziej do zaka­że­nia może dojść przez kon­takt z wydzie­li­na­mi cho­re­go, jed­nak wirus nie wchła­nia się przez skó­rę, może nato­miast być mimo­wol­nie prze­nie­sio­ny w oko­li­cę ust czy nosa na przy­kład z nie­umy­tych rąk. Na powierzch­niach zanie­czysz­czo­nych np. śli­ną osób cho­rych wirus zacho­wu­je zdol­ność do zaka­że­nia w tem­pe­ra­tu­rze poko­jo­wej oko­ło 2 dni, a w tem­pe­ra­tu­rze 4°C do 28 dni.
Okres wylę­ga­nia cho­ro­by trwa od 2 do 12 dni, śred­nio 5,1 dnia. U więk­szo­ści zara­żo­nych osób cho­ro­ba zaczy­na się od gorącz­ki powy­żej 38°C, uczu­cia osła­bie­nia i kasz­lu. Rza­dziej wystę­pu­ją inne obja­wy, jak: spły­ce­nie i przy­spie­sze­nie odde­chu, krwio­plu­cie, dusz­ność, bóle gło­wy, jesz­cze rza­dziej bie­gun­ka, obja­wy uszko­dze­nia mię­śnia ser­ca z jego nie­wy­dol­no­ścią. Oko­ło 5–7 doby od począt­ku cho­ro­by u 17–20% pacjen­tów wystę­pu­ją obja­wy śród­miąż­szo­we­go zapa­le­nia płuc wywo­łu­ją­ce nie­wy­dol­ność odde­cho­wą o róż­nym nasi­le­niu. U oko­ło 3% osób zaka­żo­nych jest to cięż­ka nie­wy­dol­ność odde­cho­wa wyma­ga­ją­ca respiratoroterapii.

W bada­niach dodat­ko­wych stwier­dza się czę­sto lim­fo­pe­nię, pod­wyż­szo­ny poziom CRP przy nor­mal­nym pozio­mie pro­kal­cy­to­ni­ny. Pod­wyż­szo­ne stę­że­nia D‑dimerów w suro­wi­cy oraz obni­żo­ne – fibry­no­ge­nu, mogą świad­czyć o śród­miąż­szo­wym zapa­le­niu płuc. W tomo­gra­fii kom­pu­te­ro­wej płuc wyko­ny­wa­nej meto­dą scre­enin­go­wą stwier­dza się nie­ostro odgra­ni­czo­ne cie­nie typu „mlecz­nej szy­by” począt­ko­wo podo­płuc­no­wo, póź­niej cen­tral­nie, z regu­ły obustronnie.

Zapa­le­nie płuc ma cha­rak­ter śród­miąż­szo­wy, wyni­ka z bar­dzo wyso­kich pozio­mów cyto­kin pro­za­pal­nych, docho­dzi do mar­twi­czo-krwo­tocz­nych zmian w ich miąż­szu. Jeże­li cho­ry wyzdro­wie­je – zmia­ny poza­pal­ne zwłók­nie­ją. Nie są zna­ne póź­niej­sze następ­stwa tego pro­ce­su, w ana­lo­gii do SARS-CoV z 2012 roku moż­na przy­pusz­czać, że u nie­wiel­kie­go odset­ka cho­rych pro­ces włók­nie­nia będzie miał cha­rak­ter postępujący.

COVID-19 W LICZBACH I STATYSTYKACH.
Wskaź­nik repli­ka­cji („basic repro­duc­tion num­ber” – R0) – prze­cięt­na licz­ba osób podat­nych na zaka­że­nie (bez odpor­no­ści poszcze­pien­nej lub pocho­ro­bo­wej), któ­re zosta­ną zain­fe­ko­wa­ne przez 1 oso­bę zakażoną):
• R0 < 1 → cho­ro­ba wyga­śnie samoistnie;
• R0 = 1 → cho­ro­ba będzie sta­bil­nie trwać;
• R0 > 1 → ryzy­ko epidemii.

Śmier­tel­ność na sku­tek COVID-19 według opra­co­wań chiń­skich wyno­si oko­ło 3%, według WHO???? – oko­ło 1%. Współ­czyn­ni­ki te nie uwzględ­nia­ją trud­ne­go do dokład­ne­go osza­co­wa­nia odset­ka osób, któ­re mimo zara­że­nia nie mają obja­wów infek­cji. W przy­pad­ku COVID-19 sza­cu­je się, że łagod­ny lub bez­ob­ja­wo­wy prze­bieg cho­ro­by doty­czy oko­ło 80% zaka­żo­nych wiru­sem SARS-CoV2.


Pre­wen­cja.
Wiru­sa SARS-Cov2 nisz­czą wszyst­kie sto­so­wa­ne w medy­cy­nie środ­ki dezyn­fek­cyj­ne. Sta­ran­ne umy­cie rąk wodą z mydłem redu­ku­je ilość wiru­sów na powierzch­ni skó­ry do pozio­mu nie zagra­ża­ją­ce­go zara­że­niem. Poza tym ochro­na wrót zaka­że­nia (masecz­ka, higie­na rąk i uni­ka­nie ich kon­tak­tu ze ślu­zów­ką ust) w sytu­acji eks­po­zy­cji na zaka­żo­ne kro­pel­ki wydzie­li­ny z dróg odde­cho­wych zna­czą­co obni­ża ryzy­ko zakażenia.

Racjo­nal­ne postę­po­wa­nie u chorych.
Lecze­nie cho­rych na COVID-19 jest wyłącz­nie objawowe

Lin­ki do wia­ry­god­nych źró­deł informacji:
World Health Orga­ni­za­tion, https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance
Inter­na­tio­nal Com­mit­tee on Taxo­no­my of Viru­ses, https://talk.ictvonline.org/.