Europejski Bank Centralny (ECB) planuje przeprojektowanie banknotów euro , a Maria Skłodowska-Curie jest proponowana na rewersie 20 euro w temacie „European Culture” (alternatywa to motywy przyrodnicze z ptakami i rzekami). Ostateczna decyzja ma zapaść do końca 2026 roku, a banknoty wejdą do obiegu prawdopodobnie po 2028 .
Początkowo ECB używał po prostu „Marie Curie” — bez „Skłodowska”. To wywołało oburzenie w Polsce, bo pomijało polskie korzenie uczonej (urodzona Maria Skłodowska w Warszawie w 1867 r.). Polski rząd, dyplomaci, prezes NBP i europosłowie lobbowali mocno za pełnym nazwiskiem.
Po naciskach zmieniono na „Marie Curie (born Skłodowska)” lub „Marie Curie (née Skłodowska)” — czyli polskie nazwisko w nawiasie jako nazwisko panieńskie. Dla wielu Polaków to za mało — traktują to jako symboliczne „wymazanie” lub marginalizację polskiego dziedzictwa na rzecz francuskiego.
ECB tłumaczy, że konsultuje źródła historyczne, lingwistyczne i rodziny (w tym Instytut Curie w Paryżu).
To nie pierwsza taka dyskusja — Francja i Polska od dawna „spierają się” o dziedzictwo noblistki dwa Nobla: fizyka 1903 i chemia 1911. Polska podkreśla jej korzenie i patriotyzm, Francja — jej pracę w Paryżu i naturalizację. Podobny spór był przy programie MSCA Marie Skłodowska-Curie Actions — tam Polska wygrała i dodano pełne nazwisko.
W Polsce wielu widzi w tym szerszy problem „zapominania” wkładu krajów Europy Środkowej.
Tymczasem Maria Skłodowska-Curie bardzo mocno podkreślała swoją polskość przez całe życie, mimo że od 1891 r. mieszkała we Francji i przyjęła francuskie obywatelstwo. Nie traktowała tego jako coś marginalnego – polskość była dla niej głęboko zakorzeniona w tożsamości, wychowaniu i działaniach. Pierwszy odkryty przez nią i Pierre’a pierwiastek nazwała polonium na cześć Polski (Polonia – łacińska nazwa Polski). Zrobiła to świadomie w czasach, gdy Polska nie istniała na mapie Europy. Chciała w ten sposób zwrócić uwagę świata na sprawę polską. Później żałowała tylko, że nie nazwała tak radu (który stał się bardziej znany), bo zależało jej na promocji Polski.
Uczyła córki Irène i Ève języka polskiego, zabierała je do Polski, rozmawiała z nimi po polsku (np. w miejscach publicznych, by inni nie rozumieli). Ève wspominała, że matka tęskniła za Polską i nie chciała, by córki czuły „ból rozdarcia”, jaki sama odczuwała. Założyła Pracownię Radiologiczną i Instytut Radowy w Warszawie (otwarty w 1932 r.). Angażowała się w kontakty naukowe Polska–Francja, wspierała niepodległość (m.in. w komentarzach prasowych podczas I wojny światowej). Podkreślała, że żyła myślą o odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Wychowała się w patriotycznej rodzinie pod zaborem rosyjskim – w domu kultywowano polską kulturę, literaturę (Mickiewicz, Słowacki, Krasiński), tajne nauczanie. Jako młoda dziewczyna angażowała się w tajne komplety i uczyła polskie dzieci wbrew zakazom zaborcy. Nigdy nie porzuciła nazwiska Skłodowska – podpisywała się jako Marie Skłodowska-Curie lub Maria Skłodowska-Curie.
Była lojalna wobec Francji („przybranej ojczyzny”), zwłaszcza w czasie I wojny, ale nigdy nie ukrywała ani nie bagatelizowała swojej polskości – wręcz ją manifestowała.
