Wyni­ki badań prze­pro­wa­dzo­nych w Danii i Holan­dii doty­czą­cych warian­tów SARS-CoV‑2 wykry­tych na fer­mach norek wska­zu­ją, że są one w sta­nie szyb­ko roz­prze­strze­niać się nie tyl­ko wśród zwie­rząt ale i w spo­łecz­no­ściach ludz­kich w pobli­żu ferm. Czy powsta­nie rezer­wu­aru wiru­sa wśród norek może spo­wo­do­wać two­rze­nie się pro­ble­ma­tycz­nych warian­tów wiru­sów zagra­ża­ją­cych człowiekowi?
pyta Mag­da Mazu­rek z medexpress

SARS-CoV‑2 może zara­żać kil­ka gatun­ków zwie­rząt, z któ­rych naj­bar­dziej podat­ne są koto­wa­te (koty domo­we, tygry­sy, lwy), fret­ki, cho­mi­ki syryj­skie, nie­któ­re rodza­je nie­to­pe­rzy i maka­ki. Naj­więk­szy nie­po­kój wzbu­dzi­ły jed­nak donie­sie­nia na temat szyb­kie­go roz­prze­strze­nia­nia się wiru­sa na fer­mach norek. Euro­pa jest świa­to­wym lide­rem pro­duk­cji futer, wytwa­rza­jąc ponad 27 milio­nów skór norek rocz­nie na ponad 2 750 fer­mach, z któ­rych 1100 znaj­du­je się w Danii. Muta­cje, do któ­rych doszło w warian­cie wiru­sa u norek, teo­re­tycz­nie mogą oddzia­ły­wać na anty­ge­no­wość, trans­mi­sję oraz zdol­ność do zara­ża­nia ludzi i zwie­rząt. W kon­se­kwen­cji może to mieć wpływ na lecze­nie (mi.in zmniej­sze­nie korzy­ści lecze­nia oso­czem ozdro­wień­ców), wpływ na nie­któ­re testy dia­gno­stycz­ne czy nawet na sku­tecz­ność opra­co­wy­wa­nych szczepionek.

Odkry­cie zaka­że­nia u norek

Na fer­mach norek każ­da zwięk­szo­na śmier­tel­ność jest łatwa do wykry­cia. Na duń­skich fer­mach media­na dzien­nej śmier­tel­no­ści obser­wo­wa­nej u norek w szczy­cie epi­de­mii SARS-CoV‑2 wynio­sła 0,14%, w porów­na­niu z wyj­ścio­wą śmier­tel­no­ścią bli­ską zeru (śred­nio 1–4 zgo­ny zwie­rząt / mie­siąc na fer­mę o śred­niej wiel­ko­ści 10 000 norek). Zwięk­szo­na śmier­tel­ność spo­wo­do­wa­ła wsz­czę­cie szcze­gó­ło­wych badań i na dzień 5 listo­pa­da 2020 r. Dania zgło­si­ła łącz­nie 214 przy­pad­ków zaka­że­nia u ludzi warian­ta­mi wiru­sa SARS-CoV‑2 zwią­za­nych z nor­ka­mi, a tak­że poin­for­mo­wa­ła o zaka­żo­nych nor­kach na ponad 200 fer­mach. Pierw­szą w ogó­le infek­cję SARS-CoV‑2 u norek stwier­dzo­no w Holan­dii już w kwiet­niu 2020 i usta­lo­no wte­dy, że może dojść do trans­mi­sji czło­wiek — nor­ka oraz nor­ka — czło­wiek. Od tego cza­su infek­cje norek odno­to­wa­no na fer­mach we Wło­szech, Hisz­pa­nii, Szwe­cji i Sta­nach Zjed­no­czo­nych. Szyb­kie roz­prze­strze­nia­nie się wiru­sa na fer­mach wyni­ka z fak­tu, że są one trzy­ma­ne w klat­kach wyko­na­nych z dru­cia­nej siat­ki, umoż­li­wia­ją­cych swo­bod­ny prze­pływ powie­trza i kon­takt mię­dzy zwie­rzę­ta­mi z sąsied­nich kla­tek. Wykry­to tak­że wiru­so­we RNA w pyłach kurzu uno­szą­cych się w powie­trzu w gospo­dar­stwach, na któ­ry nara­że­ni są pra­cow­ni­cy ferm, co sprzy­ja trans­mi­sji wirusa.

Muta­cje

SARS-CoV‑2 nagro­ma­dził muta­cje od cza­su jego poja­wie­nia się w popu­la­cji ludz­kiej w 2019 r. Śred­nio genom wiru­sa zba­da­ne­go w paź­dzier­ni­ku 2020 r. miał oko­ło 20 sku­mu­lo­wa­nych muta­cji w porów­na­niu z pierw­szym szcze­pem sekwen­cjo­no­wa­nym w stycz­niu 2020 r. (Wuhan-Hu‑1). Uwa­ża się że więk­szość z tych muta­cji ma neu­tral­ny wpływ na zakaź­ność wiru­sa. Jed­nak kie­dy wirus zmie­nia gatu­nek żywi­cie­la, moż­na zaob­ser­wo­wać zwięk­szo­ną czę­stość muta­cji ze wzglę­du na adap­ta­cję wiru­sa do nowe­go gospo­da­rza. Muta­cje w biał­kach struk­tu­ral­nych wiru­sa, zmie­nia­ją­ce wła­ści­wo­ści anty­ge­no­we szcze­pu, mogą pro­wa­dzić do obni­że­nia sku­tecz­no­ści odpo­wie­dzi immu­no­lo­gicz­nej, jeśli odpor­ność taka była naby­ta przez prze­by­tą infek­cję lub szcze­pion­ką pocho­dzą­cą ze szcze­pu bez tych muta­cji. W przy­pad­ku SARS-CoV‑2 naj­waż­niej­szym biał­kiem struk­tu­ral­nym w tym kon­tek­ście jest biał­ko kol­ca S, ponie­waż wią­że się ono z komór­ką gospo­da­rza. Naukow­cy z Danii sekwen­cjo­no­wa­li prób­ki wiru­sa z 40 ferm norek i ziden­ty­fi­ko­wa­li oko­ło 170 warian­tów koro­na­wi­ru­sa. Szcze­gól­nie nie­po­ko­ją­cy jest wariant wiru­sa zawie­ra­ją­cy uni­kal­ną kom­bi­na­cję muta­cji zwa­ną „Cluster‑5”, któ­rą zna­le­zio­no w 5 gospo­dar­stwach i u 12 osób w Jutlan­dii Pół­noc­nej. Wstęp­ne eks­pe­ry­men­ty suge­ru­ją , że ten wariant może być mniej wraż­li­wy na tera­pie prze­ciw­cia­ła­mi lub aktu­al­nie opra­co­wy­wa­ne szczepionki.

Trans­mi­sja wirusa

Obec­ne dowo­dy dostęp­ne z badań w Danii i Holan­dii na temat warian­tów SARS-CoV‑2 zwią­za­nych z nor­ka­mi wska­zu­ją, że są one w sta­nie szyb­ko roz­prze­strze­niać się na fer­mach norek i spo­łecz­no­ściach ludz­kich w pobli­żu ferm, jed­nak nie wyda­ją się być bar­dziej zdol­ne do trans­mi­sji niż inne krą­żą­ce warian­ty SARS-CoV‑2. Zatem praw­do­po­do­bień­stwo zaka­że­nia oce­nia się jako niskie dla popu­la­cji ogól­nej, umiar­ko­wa­ne dla popu­la­cji w obsza­rach o dużej kon­cen­tra­cji ferm norek i bar­dzo duże dla osób pra­cu­ją­cych na fermach.

Obja­wy

Pacjen­ci nie wyda­ją się mieć cięż­szych obja­wów kli­nicz­nych niż oso­by zaka­żo­ne warian­ta­mi nie­zwią­za­ny­mi z norkami.

Bez­pie­czeń­stwo produktów

Skó­ra norek może być zaka­żo­na wiru­sem poprzez odcho­dy, kro­pel­ki z dróg odde­cho­wych i śli­ny. Na pod­sta­wie bada­nia Rid­de­la i wsp. (2020), jest praw­do­po­dob­ne, że SARS-CoV‑2 na skó­rze żywej nor­ki może zacho­wać żywot­ność przez 1–2 tygo­dnie. Skó­ry prze­two­rzo­ne są jed­nak uwa­ża­ne za bez­piecz­ne, ponie­waż SARS-CoV‑2 jest inak­ty­wo­wa­ny w pro­ce­sie gar­bo­wa­nia che­micz­ne­go, do któ­re­go sto­so­wa­ne są deter­gen­ty, ałun pota­so­wy i inne sole roz­pusz­czo­ne w wodzie. Podob­nie inne pro­duk­ty otrzy­ma­ne z norek (olej, nawo­zy, bio­pa­li­wa itp.) pod­da­wa­ne są zabie­gom, któ­re inak­ty­wu­ją wirusa.

Zapo­bie­ga­nie trans­mi­sji wiru­sa na fer­mach norek

Przede wszyst­kim pra­cow­ni­cy powin­ni zostać zaopa­trze­ni w sprzęt ochron­ny oraz poin­for­mo­wa­ni o zasa­dach bez­pie­czeń­stwa. Na fer­mach powin­ny znaj­do­wać się tyl­ko oso­by nie­zbęd­ne do obsłu­gi gospo­dar­stwa. Waż­ne jest, aby pra­cow­ni­cy mają­cy obja­wy cho­ro­bo­we nie przy­cho­dzi­li do pra­cy. Istot­na jest kom­plek­so­wa stra­te­gia testo­wa­nia pra­cow­ni­ków oraz lokal­nej spo­łecz­no­ści, gdy tyl­ko ziden­ty­fi­ko­wa­ne zaka­że­nie zwią­za­ne z nor­ka­mi. Koniecz­ny jest tak­że nad­zór ferm norek m.in. poprzez sys­te­ma­tycz­ne bada­nia zwie­rząt i moni­to­ro­wa­nie śmier­tel­no­ści. Nale­ży roz­wa­żyć ubój norek i znisz­cze­nie suro­wych skór z zaka­żo­nych ferm zgod­nie odpo­wied­ni­mi środ­ka­mi bez­pie­czeń­stwa bio­lo­gicz­ne­go, ponie­waż powsta­nie rezer­wu­aru wiru­sa wśród norek może spo­wo­do­wać pro­ble­ma­tycz­ne warian­ty wiru­sów w przyszłości.

Źró­dła:

Natre, COVID mink ana­ly­sis shows muta­tions are not dan­ge­ro­us — yet,

https://www.nature.com/articles/d41586-020–03218-zECDC, Detec­tion of new SARS-CoV‑2 variants rela­te­dvto mink

Scien­ce, Trans­mis­sion of SARS-CoV‑2 on mink farms betwe­en humans and mink and back to humans