Premier Danielle Smith: Referendum daje Albercie mandat do zmian w imigracji i konstytucji. Separacja odrzucona, pozostaje autonomia w ramach Kanady.

W historycznym referendum z 19 października 2026 roku mieszkańcy Alberty odrzucili drogę do separacji, jednocześnie dając rządowi prowincji wyraźny mandat do większej kontroli nad imigracją i częścią reform konstytucyjnych. Premier Danielle Smith w telewizyjnym przemówieniu 20 października stwierdziła, że wynik głosowania daje jej rządowi „jasny mandat” i zapowiedziała działania w nadchodzących miesiącach i latach.

Wynik kwestii secesyjnej i stanowisko premier

Pytanie 10 – czy Alberta powinna pozostać prowincją Kanady, czy też rząd prowincji powinien rozpocząć proces prawny prowadzący do wiążącego referendum secesyjnego – zakończyło się zdecydowanym zwycięstwem opcji pozostania w Kanadzie. Przy około 90% policzonych głosów (według nieoficjalnych danych Elections Alberta) około 75% wyborców (ponad 1,46 mln) opowiedziało się za pozostaniem w Kanadzie, a około 25% (ok. 485 tys.) za rozpoczęciem procedury secesyjnej.

Smith podkreśliła, że wynik jest wiążący dla jej rządu. „Alberta pozostanie prowincją Kanady. Albertanie pozostaną Kanadyjczykami. I dopóki będę premierem, nie będę organizować kolejnego referendum w tej sprawie” – oświadczyła. Dodała, że spory z Ottawą będą rozstrzygane w ramach instytucji politycznych i prawnych kraju, a nie poprzez opcję secesji. Jednocześnie zapewniła, że rząd będzie „nieustępliwy” w obronie praw prowincji zagwarantowanych konstytucją.

Mandat w sprawach imigracji

Największe znaczenie praktyczne ma wynik pięciu pytań dotyczących imigracji i dostępu do usług publicznych. Według nieoficjalnych wyników (przy wysokim procencie policzonych głosów) większość wyborców opowiedziała się za większą kontrolą prowincji:

• Pytanie 1 (większa kontrola prowincji nad imigracją w celu obniżenia jej do zrównoważonych poziomów, priorytet migracji ekonomicznej i pierwszeństwa Albertan na rynku pracy): „tak” ok. 54–57%.
• Pytanie 2 (dostęp do opieki zdrowotnej, edukacji i świadczeń społecznych tylko dla obywateli, rezydentów stałych i osób ze statusem zatwierdzonym przez Albertę): „tak” ok. 54–55%.
• Pytanie 3 (12-miesięczny okres zamieszkania dla osób o statusie niepermanentnym przed dostępem do świadczeń): „tak” ok. 57–58%.
• Pytanie 4 (opłaty/premia dla osób o statusie niepermanentnym za korzystanie z opieki zdrowotnej i edukacji): „tak” ok. 52–57%.
• Pytanie 5 (obowiązek okazania dowodu obywatelstwa przy głosowaniu w wyborach prowincjonalnych): „tak” wyraźnie wyższe, ok. 63%.

W przemówieniu Smith stwierdziła, że Albertanie dali rządowi kierunek, by przejąć większą kontrolę nad imigracją, „ustabilizować nadzwyczajny wzrost liczby ludności” i priorytetowo traktować miejsca pracy dla Albertan i Kanadyjczyków. Zapowiedziała również, że osoby tymczasowe będą musiały pokrywać część kosztów usług publicznych, z których korzystają one i ich rodziny. Cel, o którym mówiła wcześniej, to zrównoważony poziom imigracji poniżej 1% populacji (ok. 50 tys. osób rocznie), na wzór większej autonomii Quebecu w tym zakresie.

Rząd prowincji argumentuje, że gwałtowny wzrost liczby mieszkańców (szczególnie od 2022 r.) przeciążył system opieki zdrowotnej, edukacji i pomocy społecznej oraz wpłynął na rynek pracy i budżet. Krytycy wskazują, że prowincja sama wcześniej aktywnie przyciągała migrantów, a liczby kosztów podawane przez rząd są kwestionowane.

Pytania konstytucyjne – węższe marginesy

Cztery pytania dotyczące zmian konstytucji (wymagających współpracy z innymi prowincjami i federalnym parlamentem) okazały się bliższe:

• Wybór sędziów sądów prowincjonalnych przez prowincje (zamiast Ottawy) – przewaga „tak” wąska.
• Zniesienie nieobieralnego Senatu federalnego – przewaga „tak”.
• Możliwość opt-outu z programów federalnych bez utraty finansowania – przewaga „nie”.
• Priorytet praw prowincjonalnych nad federalnymi w obszarach wspólnej jurysdykcji – wąska przewaga „tak”.

Smith zapowiedziała, że poczeka na ostateczne wyniki Elections Alberta (pełne oficjalne wyniki oczekiwane do 29 października), a następnie będzie działać zgodnie z wolą wyborców. Zmiany konstytucyjne wymagają zgody większości prowincji (reprezentującej ponad połowę ludności kraju) oraz parlamentu federalnego, co czyni je procesem długim i trudnym.

Kontekst i reakcje

Referendum wyrosło z prac panelu Alberta Next oraz presji wewnątrz United Conservative Party i części elektoratu niezadowolonego z relacji z Ottawą (wyrównanie finansowe, polityka energetyczna, imigracja). Smith przedstawiała dziewięć pytań o imigracji i konstytucji jako alternatywę wobec secesji – sposób na zdobycie większej autonomii w ramach zjednoczonej Kanady.

Premier federalny Mark Carney zareagował pozytywnie na wynik w sprawie jedności kraju, podkreślając współpracę i wskazując na już podjęte redukcje w imigracji tymczasowej (pracownicy, studenci, azylanci). Liderka NDP Naheed Nenshi skrytykowała referendum jako kosztowną operację polityczną. Część secesjonistów (m.in. z Alberta Prosperity Project) uznała wynik za potwierdzenie, że znacząca mniejszość czuje się niesprawiedliwie traktowana, i zapowiedziała kontynuację nacisków.

Frekwencja była wysoka – jeszcze przed dniem głosowania ponad 1,3 mln osób oddało głosy w głosowaniu przedterminowym i korespondencyjnym. Wyniki nie są formalnie wiążące dla rządu, ale Smith wyraźnie traktuje je jako polityczny mandat.

Rząd Alberty zapowiada działania w sprawie imigracji w najbliższych miesiącach i latach – zarówno poprzez negocjacje z Ottawą (o model zbliżony do quebecckiego), jak i poprzez środki prowincjonalne dotyczące dostępu do usług i ewentualnych opłat. Reformy konstytucyjne będą zależeć od wyników końcowych i zdolności do zbudowania koalicji z innymi prowincjami.

Dla Alberty, prowincji bogatej w zasoby energetyczne i z silnym wzrostem ludności, wynik oznacza jednocześnie potwierdzenie przynależności do Kanady i wyraźne żądanie większej kontroli nad własnymi sprawami – szczególnie imigracją i relacjami z rządem federalnym. Smith wezwała do jedności: „Czas iść naprzód nie jako ludzie podzieleni głosowaniem, lecz jako sąsiedzi, przyjaciele, Albertanie i Kanadyjczycy.”

Materiał oparty na przemówieniu premier Smith z 20 października 2026, nieoficjalnych wynikach Elections Alberta (ok. 86–91% głosów) oraz relacjach CBC, National Post, The Globe and Mail i Alberta.ca. Oficjalne wyniki spodziewane do końca października.