Kanada stoi przed decyzją, która może pozbawić jej obywateli najpopularniejszych szyfrowanych komunikatorów. W poniedziałek wieczorem przedstawiciele Mety i Signala ostrzegli senacką komisję bezpieczeństwa narodowego, że projekt ustawy C-22 w obecnym kształcie stawia firmy przed wyborem: osłabić ochronę wiadomości albo opuścić kanadyjski rynek. Rachel Curran, szefowa polityki publicznej Mety w Kanadzie, powiedziała senatorom, że spółka musiałaby „rozważyć wszystkie opcje”, w tym wycofanie usług szyfrowanych takich jak WhatsApp — relacjonuje  Signal jest bardziej kategoryczny: jeśli będzie musiał wybierać między zdradą użytkowników a odejściem z kraju, odejdzie.

Ustawa, która w czerwcu przeszła Izbę Gmin i jest teraz badana w Senacie, ma dać policji oraz Kanadyjskiej Służbie Wywiadu Bezpieczeństwa (CSIS) szybszy dostęp do danych cyfrowych. Krytycy widzą w niej drogę do tajnego nadzoru i osłabienie szyfrowania.

Bill C-22, określany jako ustawa o „lawful access”, zobowiązywałby firmy technologiczne do takiego dostosowania systemów, by wszystkie mogły przekazywać informacje śledczym na podstawie nakazu. Projekt daje też ministrowi bezpieczeństwa publicznego prawo do wydawania poufnych nakazów ministerialnych wobec dostawców usług elektronicznych działających w Kanadzie. Nakazy te wymagałyby wbudowania zdolności nadzoru i monitoringu, a firmy musiałyby zachować je w tajemnicy. Zdaniem rządu każdy taki nakaz byłby najpierw badany przez komisarza wywiadu, niezależnego urzędnika o charakterze quasi-sądowym.

Ustawa mogłaby również zmusić spółki do przechowywania metadanych klientów przez okres do sześciu miesięcy. Według „The Globe and Mail” nie obejmowałoby to treści wiadomości ani historii przeglądania, ale mogłoby obejmować informacje o tym, które numery telefonów się ze sobą kontaktowały, oraz dane pozwalające zlokalizować użytkownika. Projekt obniża też próg prawny, przy którym organy ścigania i służby mogą żądać podstawowych danych abonenta — imienia i nazwiska, adresu, numeru telefonu, adresu e-mail i numeru konta — z „uzasadnionych podstaw, by sądzić” do „uzasadnionych podstaw, by podejrzewać”, że przestępstwo zostało popełnione albo zostanie popełnione.

PONIŻEJ KONTYNUACJA TEKSTU

To już druga w tej sesji parlamentu próba uchwalenia takiej ustawy. Rząd argumentuje, że policja potrzebuje narzędzi do walki ze współczesną przestępczością. Według Bloomberga Ottawa utrzymuje, że przepisy wyrównują Kanadę z sojusznikami z Five Eyes i G7; krytycy odpowiadają, że projekt wykracza poza ramy przyjęte przez partnerów.

Robyn Greene, dyrektor Mety ds. prywatności i polityki publicznej, powiedziała senatorom, że Kanada narzucałaby prawo, „którego nie da się technicznie przestrzegać i jednocześnie oferując Kanadyjczykom bezpieczne usługi szyfrowane od końca do końca”. Curran dodała, że czerwcowe poprawki rządu „ochroniły tylko rdzeń, a nie zewnętrzne warstwy, które są integralną częścią procesu szyfrowania”.

Jeszcze przed przesłuchaniem Curran mówiła  że Meta nie podporządkuje się nakazowi, który osłabiłby szyfrowanie na jej platformach, w tym w WhatsAppie. „Nie zamierzamy osłabiać ani łamać naszych systemów. To dla nas czerwona linia”. W poniedziałek przywołała spór Apple z rządem brytyjskim: gdy spółka dostała nakaz, którego nie mogła wykonać bez osłabienia szyfrowania kopii zapasowych w chmurze, wycofała te usługi z rynku. „Sądzę, że musielibyśmy rozważyć tę samą opcję” w Kanadzie — oświadczyła Curran.

Stanowisko Signala jest twardsze i powtarzane od miesięcy. „Signal nigdy nie osłabi swojego szyfrowania ani nie wbuduje nadzoru w nasze systemy. Jeśli będziemy zmuszeni wybierać między zdradą naszych użytkowników a odejściem z Kanady, nie podejmiemy kompromisu w sprawie bezpieczeństwa Kanadyjczyków ani kogokolwiek indziej” — oświadczył wiceprezes Udbhav Tiwari. Obawia się, że firma mogłaby dostać tajny nakaz ministra, który zmusiłby ją do umożliwienia rządowi „dodania milczącego uczestnika do rozmowy”. Apelował o wyraźne gwarancje ochrony zaszyfrowanych danych oraz o niezależne oceny techniczne nakazów, wskazując na ryzyko, że narzędzia sztucznej inteligencji potrafią „autonomicznie wyszukiwać i wykorzystywać celowo wprowadzone słabości”.

Sprzeciw nie ogranicza się do wielkich amerykańskich platform. Avery Pennarun, współzałożyciel i prezes kanadyjskiego dostawcy szyfrowanych sieci Tailscale, powiedział, że spółka — która obsługuje ponad 50 tys. przedsiębiorstw i zatrudnia ponad 300 osób, z czego około 40 proc. w Kanadzie — zaczęła rozważać przeniesienie części usług za granicę. Bez dalszych poprawek może sprzedawać lub licencjonować technologię zagranicznym podmiotom i zdjąć kanadyjskie oznaczenie, by „uniknąć problemów prawnych i wizerunkowych wynikających z prowadzenia usług z Kanady”. W obecnym brzmieniu C-22 „byłaby jedną z najbardziej problematycznych ustaw w rozwiniętym świecie, jeśli chodzi o prywatność, głównie dlatego, że po prostu nie wiadomo, co zostaje wmuszone do wnętrza tych produktów”. Ostrzegł też, że nawet miesiąc metadanych może stworzyć mapę czyjejś sieci społecznej.

David Shipley, prezes firmy cyberbezpieczeństwa Beauceron Security, wezwał do usunięcia wymogu „bezwarunkowego przechowywania metadanych”. Ostrzegł, że ustawa mogłaby zmusić firmy do wpuszczania do zaszyfrowanych czatów „duchów” — ukrytych uczestników z organów ścigania, o których pozostali rozmówcy nie wiedzą. Apple oświadczyło wcześniej w tym miesiącu, że poprawki wciąż nie wystarczają i że ustawa nadal mogłaby podważyć zdolność spółki do oferowania silnego szyfrowania. Według „Globe and Mail” szwajcarska firma Proton uznała, że projekt czyni ekspansję w Kanadzie „niemożliwą”.

Zanim projekt trafił w czerwcu do Senatu, minister Anandasangaree ograniczył sytuacje, w których firmy musiałyby odszyfrowywać dane, oraz skrócił obowiązek przechowywania metadanych z okresu do roku do sześciu miesięcy, po ostrzeżeniach, że taki zbiór przyciągnąłby hakerów. Rzecznik ministra Simon Lafortune zapewniał, że „ustawa C-22 nie zezwala na nieograniczony nadzór i nie pozwala ani nie zmusza firm do wprowadzania systemowych luk ani tak zwanych «backdoorów»”. Powoływał się na poprawkę, iż „żaden obowiązek wynikający z ustawy nie wymaga odszyfrowywania informacji zaszyfrowanych od końca do końca”.

Firmy odpowiadają, że ochrona jest pozorna, a tajny charakter nakazów uniemożliwia publiczną kontrolę tego, co zostaje wbudowane w oprogramowanie.

Spór jest teraz w Senacie. To ostatni etap, na którym można jeszcze zmienić ustawę, zanim trafi do podpisu.


**Komentarz**

Rząd przedstawia ustawę C-22 jako techniczną aktualizację narzędzi dla policji. To wygodna rama, ale niebezpieczna filozofia państwa. Szyfrowanie od końca do końca nie jest przywilejem przestępców. Jest zamkiem w drzwiach prywatnego życia: rozmowy rodzinnej, porady prawnej, źródła dziennikarskiego, działalności opozycyjnej. Klasyczny liberalizm wychodzi od prostego założenia, że władza musi mieć granice, a obywatel nie jest zobowiązany tłumaczyć się państwu z każdej korespondencji. Tajny nakaz ministra, który każe firmie wbudować narzędzie nadzoru i milczeć na ten temat, jest zaprzeczeniem rządów prawa. Gdzie nie ma jawności, nie ma też odpowiedzialności.

Obietnica, że „furtka” będzie tylko dla uprawnionych śledczych, nie wytrzymuje kontaktu z techniką. Luka zostawiona dla jednych staje się luką dla wszystkich: hakerów, wrogich państw i przestępców, których ustawa rzekomo ma zwalczać. Sami świadkowie mówili o „duchach” w czacie i o sztucznej inteligencji, która potrafi sama odnaleźć celowo wstawioną słabość. Jeśli WhatsApp i Signal znikną z Kanady, bezpieczni nie będą ani obywatele, ani państwo. Utracą narzędzia ludzie uczciwi; ci, którzy naprawdę mają coś do ukrycia, znajdą inne kanały. Dane o tym, kto z kim i skąd się kontaktuje, nie są „tylko metadanymi”. To mapa życia społecznego. Policja ma prawo ścigać przestępstwa, ale nie kosztem architektury zaufania, na której opiera się wolna komunikacja. Dopóki Ottawa chce jednocześnie tajnych nakazów, obniżonego progu i wpływu na konstrukcję szyfrowania, Kanadyjczycy dostają nie nową ochronę, lecz państwo, które coraz głębiej wchodzi do ich telefonów i rozmów.