Premier Kanady Mark Carney oświadczył we wtorek, że relacje z Chinami cechuje już „większa przewidywalność i stabilność”. Na marginesie szczytu APEC w Shenzhen spotkał się z przewodniczącym Xi Jinpingiem i ogłosił kolejną rundę ulg celnych na kanadyjską wieprzowinę oraz owoce morza. Dodał, że Kanada jest „dobrze przed terminem” w realizacji celu, jakim jest wzrost eksportu do Chin „o 50 proc. do końca tej dekady”.
W tle pozostaje jednak presja Waszyngtonu. Administracja Donalda Trumpa nałożyła już wysokie cła na kanadyjskie towary i od miesięcy atakuje kanadyjski system kwot mleczarskich. W streszczeniach krążących na platformie X pojawiła się też informacja, że Trump zagroził w Fox News wyższymi stawkami, jeśli umowy Ottawy z Pekinem uderzą w interesy USA.
Rozmowy odbyły się w państwowej rezydencji Kylin Villa, w mieście, które Carney nazwał w uwagach wstępnych „megamiastem innowacji”, wyrosłym „za naszego życia” z rybackiej wioski. Było to trzecie spotkanie obu przywódców od objęcia przez Carneya urzędu premiera i drugie w Chinach w tym roku. Styczniowa wizyta w Pekinie była pierwszą podróżą kanadyjskiego premiera do Chin od ponad ośmiu lat.
Według komunikatu biura premiera strony potwierdziły przedłużenie obowiązującego porozumienia handlowego i zgodziły się rozszerzyć je o kolejne pozycje. Chiny mają zdjąć 25-procentowe cło z mrożonych kawałków wieprzowiny, mrożonych krewetek zimnowodnych — w tym krewetek Pacific spot prawn — halibuta grenlandzkiego, wybranych mięczaków, w tym małża geoduck, oraz strzykw. Rzecznik Carneya ocenił wartość tych dostaw na około 400 mln dol. kanadyjskich rocznie, czyli około 280 mln dol. amerykańskich powołując się na dane rządu oparte na obrotach z 2024 r., rozbija tę kwotę na 116 mln dol. kanadyjskich w mrożonej wieprzowinie i ponad 285 mln w rybach oraz owocach morza. Ulgi mają obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. do 31 grudnia 2028 r.
W zamian Kanada przedłuży o dwa lata istniejące zwolnienia celne — tzw. remission — dla wybranych chińskich wyrobów stalowych i aluminiowych, które wygasały z końcem 2026 r., i rozszerzy je o 32 kolejne pozycje: 23 stalowe i dziewięć aluminiowych, których krajowa podaż jest zdaniem Ottawy niewystarczająca albo nie istnieje.
Strony zapowiedziały także otwarcie chińskiego rynku na kanadyjski bób, ciecierzycę i soczewicę oraz pracę nad umową dotyczącą karmy dla zwierząt W 2027 r. Kanada wyśle do Chin dużą misję handlową, a rok ten ogłoszono „rokiem e-commerce”. Bloomberg odnotował ponadto nowe bezpośrednie połączenia lotnicze między Vancouver a Kantonem. Chińskie cło na podroby wieprzowe, wynoszące 25 proc., pozostaje jednak w mocy. Kyle Larkin, szef Canadian Meat Council, mówił w Shenzhen o utrzymanym tempie rozmów, ale podkreślał, że branża dąży do pełnego powrotu na utracony rynek.
Wtorkowe ogłoszenia opierają się na styczniowym „partnerstwie strategicznym”. Kanada obniżyła wtedy cło na chińskie samochody elektryczne ze 100 do 6,1 proc. i ustaliła roczny kontyngent 49 tys. pojazdów, który w ciągu pięciu lat ma wzrosnąć do 70 tys. Pekin z kolei obniżył cło na kanadyjskie nasiona rzepaku do około 15 proc. i złagodził ograniczenia na śrutę rzepakową, groch, homary i kraby.
Zdaniem CBC] kanadyjskie dane handlowe wskazują, że od styczniowego spotkania eksport do Chin wzrósł o 40 proc., m.in. dzięki ropie, rzepakowi i grochowi. Carney powiedział Xi: „Od mojej wizyty wiele udało się osiągnąć”. Dodał też: „Możemy współpracować szerzej, pragmatycznie, by rozwiązywać problemy”. W oświadczeniu ogłosił, że Kanada i Chiny „przekalibrowały relację z korzyścią dla obywateli obu krajów” i że Ottawa „dywersyfikuje relacje zagraniczne, byśmy mieli wolność życia tak, jak wybieramy”.
Sama umowa motoryzacyjna we wtorek nie została istotnie zmieniona. Tło jest jednak oczywiste. Dzień wcześniej Carney zapowiedział, że jeśli negocjacje z Trumpem nie obronią zintegrowanego północnoamerykańskiego przemysłu samochodowego, Kanada rozejrzy się za alternatywą — także u producentów z Chin, Europy i Japonii.
Xi przedstawił zbliżenie jako potwierdzenie słusznej drogi. Agencja Xinhua, cytowana przez Reutersa, przekazała cztery postulaty chińskiego przywódcy: „dokładniejsze zrozumienie” wzajemnych ścieżek rozwoju, pogłębienie współpracy w handlu, energetyce, rolnictwie i finansach oraz wejście w zieloną gospodarkę, cyfryzację i e-commerce, zacieśnienie wymiany międzyludzkiej oraz obronę wielostronnego systemu handlu. „Silniejsza komunikacja i współpraca między Chinami a Kanadą przyniesie korzyść nie tylko naszym dwóm krajom, lecz także Azji i Pacyfikowi oraz światu” — powiedział Xi. AFP cytuje także jego ocenę, że poprawa relacji „służy interesom narodów obu krajów” i jest „właściwym wyborem”, oraz wezwanie, by „szukać wspólnego mianownika, zastrzegając różnice”.
Właśnie to sformułowanie — skupić się na tym, co wspólne, a różnice odłożyć na bok — CBC odnotowuje jako ramę, która niepokoi obrońców praw człowieka. Relacje załamały się po 2018 r., gdy Kanada zatrzymała na wniosek USA menedżerkę Huawei Meng Wanzhou, a Pekin w odwecie przetrzymał dwóch Kanadyjczyków ponad tysiąc dni. Przed wyjazdem Carney zapowiadał, że poruszy sprawę obcej ingerencji. Chiński rzecznik zaprzeczył, by do takiej działalności dochodziło. Premier mówił też o „jasnych barierach ochronnych”: Ottawa wyklucza współpracę w sektorach wrażliwych, takich jak minerały krytyczne i sztuczna inteligencja.
Zbliżenie z Pekinem jest wprost odpowiedzią na wojnę celną z USA. W sierpniu Carney wycofał się z rozmów z Trumpem. Waszyngton nałożył wówczas, na podstawie sekcji 338 ustawy taryfowej z 1930 r., 50-procentowe cła na kanadyjskie towary o wartości około 20 mld dol. amerykańskich, w tym nabiał, alkohol i produkty związane z motoryzacją. Trump zagroził też podniesieniem ceł na kanadyjskie samochody, części i stal do 50 proc. od 1 stycznia 2027 r. W ostatnich tygodniach obie stolice brzmiały ostrożnie optymistycznie, ale porozumienia wciąż nie ma.
Prezydent USA od dawna atakuje kanadyjski system zarządzania podażą nabiału, czyli supply management, który kwotami i wysokimi cłami ponadkontyngentowymi ogranicza dostęp zagranicznej konkurencji. Carney zapowiadał, że tego mechanizmu nie położy na stole negocjacyjnym, a ustawa C-202 z 2025 r. zabrania ministrowi spraw zagranicznych zobowiązywać się w umowie handlowej do podniesienia kwot importowych na nabiał, drób i jaja albo do obniżenia ceł ponadkontyngentowych.
Obniżka ceł na wieprzowinę i owoce morza jest sama w sobie dobra. Wolny handel oznacza szerszy rynek dla producenta i niższą cenę dla konsumenta. Kanadyjscy rolnicy i rybacy nie powinni płacić rachunku za dyplomatyczne zatargi, a chińscy nabywcy nie powinni być karani wyższą ceną za decyzje partii. W tym wąskim sensie wtorkowe porozumienie zasługuje na uznanie.
Nie należy jednak mylić obniżki cła z reformą ustroju gospodarczego ani „stabilności” z zaufaniem. Pekin nie stał się nagle przewidywalnym partnerem. Stał się partnerem, który za dostęp do swojego rynku wystawia rachunek polityczny. Historia Meng Wanzhou i dwóch przetrzymywanych Kanadyjczyków pokazała, że Chiny potrafią używać ludzi jako zakładników. Wezwanie Xi, by „odłożyć różnice”, oznacza w praktyce, by odłożyć sprawy niewygodne dla autorytarnego reżimu: prawa człowieka, suwerenność Tajwanu, obcą ingerencję. Dywersyfikacja eksportu ma sens, gdy Ameryka zamyka swój rynek. Zastępowanie zależności od kapryśnego sojusznika zależnością od komunistycznego mocarstwa nie jest jednak wolnością. To zmiana wierzyciela.
Słabość tej historii leży także po stronie Zachodu. Trump odpowiada na protekcjonizm protekcjonizmem. Cło w wysokości 50 proc. nie broni amerykańskiego rolnika. Podnosi ceny amerykańskim rodzinom i zamienia handel w zakładnika polityki. Ale prezydent USA nie zmyśla, gdy mówi o kanadyjskim systemie mleczarskim. Supply management to państwowy kartel: kwoty, zamknięty rynek i cła, które mają chronić producentów kosztem konsumentów. Kanada broni wolnego handlu, gdy chodzi o dostęp dla jej wieprzowiny w Chinach, a zamyka drzwi, gdy chodzi o zagraniczne mleko i sery. To nie jest klasyczny liberalizm. To wybiórczy merkantylizm.
Najczystszym rozwiązaniem byłoby otwarcie rynków bez zakładników i bez kontyngentów: niższe cła na chińskie auta bez politycznego rachunku za „strategiczne partnerstwo”, zniesienie kanadyjskich kwot mleczarskich i rezygnacja Waszyngtonu z taryfowej maczugi. Dopóki Ottawa szuka „stabilności” w Pekinie, a jednocześnie broni własnego protekcjonizmu, podatnik i konsument zostają z bardziej skomplikowanym światem i z komunikatem, że wolny handel obowiązuje tylko wtedy, gdy jest wygodny.


































































