GONIEC: Panie Kon­su­lu, roz­ma­wia­li­śmy kil­ka tygo­dni temu o pol­skich wybo­rach pre­zy­denc­kich tutaj, u nas, w Kana­dzie, bo wie­le ludzi ma dużo pytań na ten temat: A. jest pan­de­mia B. kwe­stia reje­stra­cji, C. nowe usta­wy, któ­re regu­lu­ją te wszyst­kie rze­czy, w naszym wyda­niu, z tego co się zorien­to­wa­łem są moż­li­we wyłącz­nie wybo­ry korespondencyjne.

Kon­sul Gene­ral­ny RP w Toron­to Krzysz­tof Grzel­czyk: Tak to wyglą­da w Kana­dzie, w Pol­sce są wybo­ry mie­sza­ne i oso­bi­ste gło­so­wa­nie w loka­lu, i moż­li­wość sko­rzy­sta­nia z wybo­rów kore­spon­den­cyj­nych, tak też jest w nie­któ­rych pla­ców­kach zagra­nicz­nych, tam gdzie jest to dopuszczone.
Kana­da nie zezwa­la na prze­pro­wa­dza­nie wybo­rów tra­dy­cyj­nych, stąd we wszyst­kich pla­ców­kach — czte­rech — w Kana­dzie będzie­my mie­li wybo­ry wyłącz­nie korespondencyjne.

-“Kana­da nie zezwa­la”- to zna­czy Kana­da się wypo­wie­dzia­ła na ten temat?

- Tak, wszyst­kie pla­ców­ki dyplo­ma­tycz­ne, i to nie tyl­ko cho­dzi o pol­skie, bo na przy­kład Chor­wa­ci pla­no­wa­li prze­pro­wa­dze­nie gło­so­wa­nia w lip­cu, wszyst­kie pla­ców­ki zagra­nicz­ne w Kana­dzie otrzy­ma­ły ofi­cjal­ną notę, z pro­to­ko­łu dyplo­ma­tycz­ne­go Kana­dy, że wybo­ry, ze wzglę­dów pan­de­micz­nych na razie są wstrzy­ma­ne, moż­li­wość orga­ni­za­cji wybo­rów jest wstrzy­ma­na. Nie­za­leż­nie od tego wystą­pi­li­śmy z odręb­ną notą, z pyta­niem, czy te wybo­ry w for­mie kore­spon­den­cyj­nej mogą być prze­pro­wa­dzo­ne i tutaj mamy odpo­wiedź pozytywną.

-Pro­szę powie­dzieć jak to będzie wyglą­da­ło? Trze­ba się zare­je­stro­wać i ta a reje­stra­cja, jest naj­prost­sza z elektronicznie.
— Adres jest bar­dzo pro­sty https://ewybory.msz.gov.pl/ i tam trze­ba uważ­nie patrzeć, jakie są kolej­ne kroki.

- Trze­ba mieć waż­ny pasz­port, tak?

-Tak, waż­ny pol­ski pasz­port, to jest jedy­ny doku­ment, któ­ry potwier­dza nasze pra­wo do głosowania -

-A jeśli komuś waż­ność pasz­por­tu się koń­czy? Na dole spo­tka­łem tutaj pana, któ­ry się błą­kał i wła­śnie chciał jakoś dostać jakiś doku­ment potwier­dza­ją­cy że prze­dłu­ża pasz­port. Jak to wyglą­da w dzi­siej­szych czasach?

-Pasz­port musi być waż­ny w dniu gło­so­wa­nia, okres jest tak krót­ki, za 2 tygo­dnie 2 dni, będzie­my gło­so­wa­li w Kana­dzie, w tak krót­kim cza­sie wyda­nie nowe­go pasz­por­tu jest po pro­stu nie­moż­li­we. Pasz­por­ty są pro­du­ko­wa­ne w Polsce.

-Czy nie wystar­czy zaświad­cze­nie o zło­że­niu wnio­sku o przedłużenie? 

-Nie, tym doku­men­tem jest pasz­port, trze­ba podać dane w tym wnio­sku, tam mię­dzy inny­mi poda­je się datę wysta­wie­nia pasz­por­tu i datę waż­no­ści paszportu.

-Panie Kon­su­lu, wie­le ludzi, na przy­kład naszych Czy­tel­ni­ków, to są ludzie star­si, oni nie mają Inter­ne­tu, nie mają pocz­ty elek­tro­nicz­nej, to jest dla nich bar­dzo trud­ne przed­się­wzię­cie, reje­stro­wać się przez inter­net, jakie są inne for­my, jak moż­na uczest­ni­czyć w tych wyborach?

- Oczy­wi­ście, zda­je­my sobie spra­wę z tego, że nie wszy­scy mogą w ten spo­sób to zro­bić, dla­te­go jeste­śmy też w pra­cy nawet dzi­siaj, to jest dla nas wol­ny dzień Boże Cia­ło, tak jak w Pol­sce. Przyj­mu­je­my tele­fo­ny, przyj­mu­je­my zgło­sze­nia mailo­we, no jest też moż­li­wość nawet oso­bi­ste­go zgło­sze­nia się, ale tutaj z tych wzglę­dów pan­de­micz­nych, o któ­rych wcze­śniej wspo­mi­na­łem, to odra­dzam, bo też wła­dze onta­ryj­skie zabra­nia­ją zgro­ma­dzeń — teraz, po tych zmia­nach prze­pi­sów, do 10 osób — chce­my unik­nąć kole­jek przed kon­su­la­tem, nie może­my sobie na to pozwo­lić. Oczy­wi­ście, jak ktoś przyj­dzie, to zosta­nie zare­je­stro­wa­ny, ale przede wszyst­kim ape­lu­ję, żeby robić to w spo­sób onli­ne.  Kolej­ne roz­wią­za­nie, to przez tele­fon e‑mailem, fak­sem, myślę, że tele­fon chy­ba jest dostęp­ny dla każ­de­go i takie zgło­sze­nie przyjmiemy.

- Do kie­dy moż­na to zro­bić? I jak to póź­niej będzie wyglą­da­ło, te pakie­ty się gdzieś pobie­ra czy kon­su­lat będzie wysy­łał? Jak to jest z tymi ter­mi­na­mi, bo w koń­cu wie­my, że pocz­ta kana­dyj­ska w dzi­siej­szych cza­sach  pra­cu­je w krat­kę i mogą tutaj być róż­ne opóźnienia.

- Zapi­sy przyj­mu­je­my do 15 czerw­ca; zapi­sy nowych osób, któ­re wcze­śniej się nie reje­stro­wa­ły do wybo­rów, nato­miast te oso­by, któ­re zdą­ży­ły się już zare­je­stro­wać na te pla­no­wa­ne wybo­ry 10 maja — tu reje­stra­cja jest waż­na, tyl­ko wyma­ga potwier­dze­nia gło­so­wa­nia w spo­sób kore­spon­den­cyj­ny, bo tam­te były wybo­ra­mi tra­dy­cyj­ny­mi według ówcze­śnie obo­wią­zu­ją­cej usta­wy. Więc tutaj tyl­ko ta drob­na czyn­ność jest potrzebna.

-Gdzie to się potwier­dza, też elektronicznie? 

-A jeśli to nie jest moż­li­we, to te same for­my, o któ­rych wspo­mnia­łem. I te oso­by, któ­re już były zapi­sa­ne na wybo­ry 10 maja mają jeden dzień wię­cej na potwier­dze­nie gło­so­wa­nia kore­spon­den­cyj­ne­go, czy­li do 16 czerw­ca. Otrzy­mu­je się póź­niej pakie­ty. Pakie­ty będą wysy­ła­ne przez kon­su­lat, dla­te­go to potwier­dze­nie jest potrzeb­ne, bo tam trze­ba podać adres, na któ­ry ten pakiet ma być wysła­ny — zwy­kły adres pocztowy.
Wysy­ła­my ten pakiet, w pakie­cie jest mię­dzy inny­mi koper­ta zwrot­na i trze­ba ode­słać w tej koper­cie zwrot­nej odda­ny głos i oddziel­nie dane oso­by, któ­re są oczy­wi­ście zakle­jo­ne, tego nikt nie będzie widział.

-No wła­śnie, jak dzia­ła komi­sja w takiej warunkach? 

- Komi­sja będzie otwie­ra­ła te koper­ty, nastę­pu­je spraw­dze­nie danych, że oso­ba poświad­cza swo­im pod­pi­sem odda­nie gło­su; spraw­dza­my na liście czy ta oso­ba była zgło­szo­na do gło­so­wa­nia. Komi­sja to spraw­dza. A w koper­cie zakle­jo­nej przez gło­su­ją­ce­go jest głos, czy­li my nie wie­my, nikt nie wie, jak ten głos został odda­ny, więc nie ma oba­wy, że naru­szo­na zosta­ła taj­ność wybo­rów. I ta zakle­jo­na koper­ta jest wrzu­co­na do urny wyborczej.
Potem Komi­sja Wybor­cza otwo­rzy już te koper­ty, nie wie­dząc kto dany głos wrzucił.

- Panie Kon­su­lu — a daty? Decy­du­je data stem­pla pocz­to­we­go? Jak to jest? 

- Naj­póź­niej w dniu wybo­rów do godzi­ny zamknię­cia loka­lu wybor­cze­go, któ­ry tutaj w innej for­mie dzia­ła, czy­li  pra­cy komi­sji, do godzi­ny 21.00 — na przy­kład, moż­na dosłać kurierem.

-Nie moż­na przyjść i wyrzucić?

-Nie­ste­ty nie. Jest wyda­ne odręb­ne oświad­cze­nie, któ­re to pre­cy­zu­je, czy­li; nie moż­na ode­brać pakie­tu w kon­su­la­cie — to kon­sul wysy­ła pakiet; nie moż­na same­mu dostar­czyć pakie­tu do kon­su­la, tyl­ko dro­gą pocz­to­wą, i nie moż­na rów­nież tego pakie­tu dostar­czyć do komi­sji wybor­czej, to aku­rat tutaj jest ten sam adres — też musi to być doko­na­ne wyłącz­nie dro­gą pocztową.

-Czy­li nasz kana­dyj­ski listo­nosz będzie tutaj jed­nym z waż­nych ogniw pol­skie­go pro­ce­su głosowania?

-Tak jest, Cana­da Post, ale też dopusz­cza­my fir­my kurierskie

-Też przez Cana­da Post moż­na wysłać pakie­ty z dostar­cze­niem na następ­ny dzień biz­ne­so­wy, eks­pre­so­wo, ale to są wszyst­ko kwe­stie opłat i o to chcia­łem zapy­tać; trze­ba same­mu zapła­cić za tę przesyłkę? 

-Tak, wybor­ca pono­si koszt, ode­sła­nia tego swo­je­go głosu.

- Czy­li dobrze iść na pocz­tę, zorien­to­wać się ile to kosz­tu­je waży…

- Jest to zwy­kła prze­sył­ka, to jest oko­ło jed­ne­go dolara.

- I to tyle będzie waży­ło, ile zwy­kła przesyłka? 

-Taka jest nasza oce­na tego, co będzie do ode­sła­nia, powin­no gdzieś w tych gra­ni­cach oscy­lo­wać, no bo to będzie jed­na kart­ka z gło­sem, jed­na kart­ka z tym poświadczeniem,

- Tak jak nor­mal­ny list?

-Tak na pocz­tę reje­stro­wa­ną to spe­cjal­nie nie mamy czasu.

-Ale są prze­sył­ki, eks­pre­so­we, któ­re moż­na wykupić…

To już jest w gestii głosującego.

-Dla­cze­go te wybo­ry, cho­ciaż są kore­spon­den­cyj­ne, rów­nież odby­wa­ją się wcze­śniej o jeden dzień?

-To nie wszę­dzie zagra­ni­cą oczy­wi­ście, to “wcze­śniej” doty­czy jedy­nie Ame­ry­ki Pół­noc­nej i Połu­dnio­wej, cho­dzi o to, że kie­dy w Pol­sce skoń­czy się gło­so­wa­nie i poda­wa­ne są już sza­cun­ko­we wyni­ki to tutaj, by jesz­cze ludzie gło­so­wa­li, więc gło­su­je­my wcze­śniej, żeby to nie mia­ło wpły­wu na gło­so­wa­nie i my tutaj do publicz­nej wia­do­mo­ści poda­je­my wyni­ki gło­so­wa­nia, dopie­ro wte­dy, kie­dy w Pol­sce one są ogło­szo­ne, czy­li nie od razu po zakoń­cze­niu prac komi­sji któ­ra te gło­sy poli­czy, tyl­ko według cza­su pol­skie­go — 21.00 będzie w Pol­sce u nas będzie 15.00

-Panie Kon­su­lu na koniec chcia­łem zapy­tać o Pana opi­nię pry­wat­ną na temat nasze­go udzia­łu w pol­skim pro­ce­sie poli­tycz­nym, w wybo­rach w Pol­sce, dla­te­go że jest wie­le gło­sów, rów­nież tutaj, że Pola­cy, któ­rzy miesz­ka­ją poza Pol­ską i nie pła­cą w Pol­sce podat­ków nie powin­ni brać udzia­łu w tego rodza­ju gło­so­wa­niu, bo jak gdy­by wybie­ra­ją komuś poli­ty­ków, któ­rych decy­zjom nie pod­le­ga­ją. Chciał­bym usły­szeć Pana zdanie.

-Znam te poglą­dy oczy­wi­ście, ja tutaj nawet mia­łem zgło­sze­nia osób do pra­cy w komi­sji wybor­czej, czy­li te oso­by musia­ły być oby­wa­te­la­mi pol­ski­mi, ale jed­no­cze­śnie mówi­ły, że “my nie będzie­my gło­so­wać, mamy pra­wo, mamy waż­ne pol­skie pasz­por­ty, ale nie będzie­my gło­so­wać, bo uwa­ża­my że nie powin­ni­śmy decy­do­wać o tym kto, w Pol­sce tę wła­dzę spra­wu­je po wyborach.
Są też oczy­wi­ście tacy — nikt tego nie liczy, któ­rych osób jest wię­cej, któ­rzy uwa­ża­ją, że powin­ni gło­so­wać; nie­któ­rzy mają moc­ne związ­ki z kra­jem poprzez biz­nes, poprzez czę­ste wizy­ty, nie­któ­rzy mówią, pła­ci­my w Pol­sce podat­ki, bo otrzy­mu­je­my pol­skie eme­ry­tu­ry. Ja nie chcę w to wnikać.
Waż­ne to jest zwłasz­cza dla Pola­ków, któ­rzy są poza Pol­ską, mimo że jej nigdy nie opu­ści­li (Kre­sy).
Tak­że dla tych, któ­rych do wyjaz­du zmuszono.
I dla tych, któ­rym z wie­lu powo­dów Pol­ska jest bli­ska i w ten spo­sób tę łącz­ność z Kra­jem manifestują.
Punk­tem wyj­ścia dla mnie jest oczy­wi­ście zapis kon­sty­tu­cyj­ny; każ­dy oby­wa­tel Rzecz­po­spo­li­tej Pol­skiej ma pra­wo wziąć udział w wybo­rach, a moim obo­wiąz­kiem jest zapew­nić, żeby to pra­wo było dla oby­wa­te­li pol­skich w peł­ni dostęp­ne i żeby Pola­cy, któ­rzy mają taką potrze­bę mogli z tego pra­wa skorzystać.

- To jesz­cze dopy­tam, bo Pan mówi o oby­wa­te­lach pol­skich, a koniecz­ny jest waż­ny pol­ski pasz­port. A prze­cież pasz­port nie­waż­ny, nie ozna­cza, że ktoś prze­sta­je być oby­wa­te­lem pol­skim, dla­cze­go tego rodza­ju wymo­gi wpro­wa­dzo­ne, sko­ro lata temu tak nie było?

-Tak, wiem też, jak na począt­ku lat dzie­więć­dzie­sią­tych pra­wie że dekla­ra­cja wystar­cza­ła, no cóż, tak jest skon­stru­owa­na usta­wa i czy to jest dobrze czy źle ona taka jest, a ja muszę jej przestrzegać.
Ten pro­blem też się czę­sto poja­wia przy odna­wia­niu jak to nazy­wa­my pasz­por­tów Jaki jest okres nie­waż­no­ści doku­men­tu praw­da bo jak ktoś się spóź­ni kil­ka mie­się­cy to nie ma pro­ble­mu ale jeśli to jest 10 lat czy prze­cho­dzą ludzie nawet po 20 czy 30 latach bo wcze­śniej nie widzie­li takiej potrze­by i wte­dy musi­my sto­so­wać te bar­dziej skom­pli­ko­wa­ną pro­ce­du­rę poświad­cze­nia oby­wa­tel­stwa no ale tak to pra­wo wygląda.

-Panie Kon­su­lu dzię­ku­ję bar­dzo, miej­my nadzie­ję że te wybo­ry dadzą oka­zję wszyst­kim, któ­rzy mają na to ocho­tę oddać swój głos, wła­śnie na swo­je­go kan­dy­da­ta w pol­skich wybo­rach prezydenckich.

-Dzię­ku­ję bar­dzo i zachę­cam do sko­rzy­sta­nia z tej możliwości.