80 lat temu, 29 czerw­ca 1940 r., roz­po­czę­ła się trze­cia maso­wa depor­ta­cja oby­wa­te­li RP w głąb ZSRS. Zesła­no ich łącz­nie co naj­mniej 80 tys.

W 1940 r. odby­ły się trzy wiel­kie depor­ta­cje Pola­ków w głąb Związ­ku Sowiec­kie­go. W pierw­szej, nie­zwy­kle tra­gicz­nej, w lutym 1940 r. do pół­noc­nych obwo­dów Rosji i na zachod­nią Sybe­rię wywie­zio­no ok. 140 tys. ludzi.

Już w mar­cu 1940 r. na Krem­lu pod­ję­to decy­zję o kolej­nej wywóz­ce, któ­ra zosta­ła prze­pro­wa­dzo­na w kwiet­niu tego roku. Wśród wywie­zio­nych rodzin byli m.in. naj­bliż­si ofi­ce­rów zamor­do­wa­nych w tym samym cza­sie w Katy­niu. Zesła­no łącz­nie ok. 61 tys. oby­wa­te­li pol­skich, głów­nie do Kazachstanu.

Trze­cią depor­ta­cję zapla­no­wa­no na lato 1940 r. Jed­nym z pod­sta­wo­wych celów wszyst­kich wiel­kich depor­ta­cji i mniej­szych prze­sie­dleń było wynisz­cze­nie pol­skich elit, któ­rych posta­wa mogła­by opóź­niać sze­ro­ko zakro­jo­ny pro­gram sowie­ty­za­cji i depo­lo­ni­za­cji Kre­sów. Ten cel przy­świe­cał szcze­gól­nie trze­ciej deportacji.

Depor­ta­cja z 29 czerw­ca 1940 r. obję­ła ponad 80 tys. osób. Według rapor­tów naczel­ni­ków odpo­wied­nich wydzia­łów NKWD wywie­zio­no pra­wie 23 tys. „bie­żeń­ców” z „Zachod­niej Bia­ło­ru­si” i pra­wie 58 tys. z „Zachod­niej Ukra­iny”. Nie­któ­re sza­cun­ki mówią o nie­mal 100 tys. zesła­nych. 22 tys. wysie­dla­nych sta­no­wi­li nie­let­ni poni­żej szes­na­ste­go roku życia. „Bie­żeń­cy” tra­fi­li na Sybe­rię, w więk­szo­ści do obwo­dów: archan­giel­skie­go, swier­dłow­skie­go, nowo­sy­bir­skie­go, do repu­blik Komi, Maryj­skiej, Jakuc­kiej i Kra­ju Ałtajskiego.

Podob­nie jak w przy­pad­ku depor­ta­cji z kwiet­nia 1940 r. zsy­ła­nych przy­dzie­la­no do poszcze­gól­nych pań­stwo­wych przed­się­biorstw i kom­bi­na­tów kon­tro­lo­wa­nych przez NKWD lub inne resor­ty. W prak­ty­ce ozna­cza­ło to m.in. przy­dział do obo­zów zaj­mu­ją­cych się wycin­ką lasów i pro­duk­cją pod­kła­dów kolejowych.

 

 

Michał Szu­ka­ła (PAP)
szuk / skp /