Przez wiele lat autyzm był przedstawiany głównie przez pryzmat deficytów, trudności i ograniczeń. Taki sposób myślenia stopniowo odchodzi jednak do przeszłości. Coraz więcej specjalistów, nauczycieli, rodziców i samych osób autystycznych zwraca uwagę, że autyzm nie jest chorobą, którą należy „naprawić”, lecz odmiennym sposobem postrzegania i doświadczania świata.
Współczesne podejście opiera się na koncepcji neuroróżnorodności. Zakłada ona, że różnice neurologiczne są naturalną częścią ludzkiej różnorodności, podobnie jak różnice osobowości, talentów czy temperamentów. Osoby autystyczne często wnoszą do społeczeństwa wyjątkowe umiejętności, takie jak analityczne myślenie, kreatywność, uczciwość, dbałość o szczegóły czy zdolność do głębokiego skupienia na interesujących je zagadnieniach.
Nie oznacza to, że życie osób autystycznych jest wolne od wyzwań. Wiele trudności wynika jednak nie z samego autyzmu, lecz z niedostosowania środowiska społecznego. Szkoły, miejsca pracy i instytucje są zwykle tworzone według zasad odpowiadających większości społeczeństwa. Osoby autystyczne często muszą więc nieustannie dostosowywać się do norm, które nie uwzględniają ich sposobu komunikacji, przetwarzania informacji czy potrzeb sensorycznych.
Nowe spojrzenie na autyzm zachęca do zadania innego pytania. Zamiast pytać, jak osoba autystyczna może dopasować się do świata, warto zapytać, jak świat może lepiej uwzględniać różnorodność ludzkich umysłów. Takie podejście sprzyja większej akceptacji, lepszej edukacji, bardziej inkluzyjnym miejscom pracy oraz poprawie jakości życia milionów ludzi.
Zmiana społecznego postrzegania autyzmu nie polega na ignorowaniu trudności. Polega na dostrzeganiu całego człowieka, jego potencjału, doświadczeń i indywidualności. Autyzm nie definiuje wartości człowieka. Jest jedną z wielu cech składających się na jego tożsamość.
Na temat współczesnego spojrzenia na autyzm piszę szerzej w swojej najnowszej książce Autism in the 21st Century: Living Beyond Expectations. Przedstawiam w niej autyzm poziomu 1, dawniej określany jako zespół Aspergera, z perspektywy neuroróżnorodności i współczesnej wiedzy psychologicznej. Pokazuję, że osoby autystyczne nie wymagają „naprawiania”, lecz większego zrozumienia oraz środowiska, które uwzględnia różne sposoby myślenia, komunikacji i funkcjonowania. Książka skierowana jest do osób autystycznych, rodziców, nauczycieli, specjalistów zdrowia psychicznego oraz wszystkich zainteresowanych budowaniem bardziej inkluzyjnego społeczeństwa.
Więcej informacji można znaleźć w książce dostępnej na Amazon pod tytułem Autism in the 21st Century: Living Beyond Expectations lub na stronie autorskiej: www.drsjackolszewski.com.
Dr. Jack Olszewski
