Doku­men­ty Pan­do­ry ujaw­nia­ją zagra­nicz­ne udzia­ły pre­zy­den­ta Ukra­iny i jego wewnętrz­ne­go kręgu

        Pre­zy­dent Ukra­iny Woło­dy­myr Zełen­ski doszedł do wła­dzy dzię­ki obiet­ni­com oczysz­cze­nia swe­go kra­ju z korup­cji, ale Pan­do­ra Papers ujaw­nia­ją, że ​​on i jego bli­scy byli bene­fi­cjen­ta­mi sie­ci spół­ek offsho­re, w tym posia­da­ją­cych dro­gie nie­ru­cho­mo­ści w Londynie.

Klu­czo­we wnioski

        Pre­zy­dent Ukra­iny Woło­dy­myr Zełen­ski i jego part­ne­rzy w pro­duk­cji kome­dio­wej byli wła­ści­cie­la­mi zwią­za­nych z ich dzia­łal­no­ścią firm offsho­re z sie­dzi­bą na Bry­tyj­skich Wyspach Dzie­wi­czych, Cyprze i Belize.

        Obec­ny głów­ny dorad­ca Zełen­skie­go, Ser­hij Sze­fir, a tak­że szef Służ­by Bez­pie­czeń­stwa kra­ju, byli czę­ścią tej siatki

        Fir­my offsho­re były wyko­rzy­sty­wa­ne przez She­fi­ra i inne­go part­ne­ra biz­ne­so­we­go do kupo­wa­nia dro­gich nie­ru­cho­mo­ści w Londynie.

        Mniej wię­cej w cza­sie wybo­rów w 2019 r. Zełen­ski prze­ka­zał swo­je udzia­ły w klu­czo­wej spół­ce offsho­re She­fi­ro­wi, ale wyda­je się, że obaj zawar­li poro­zu­mie­nie, aby rodzi­na Zełen­skie­go nadal otrzy­my­wa­ła pie­nią­dze z offshore.

        Aktor Woło­dy­myr Zełen­ski wszedł sztur­mem na ukra­iń­ską pre­zy­den­tu­rę w 2019 r. na fali gnie­wu publicz­ne­go prze­ciw­ko kla­sie poli­tycz­nej kra­ju, w tym byłym przy­wód­com, któ­rzy wyko­rzy­sty­wa­li taj­ne fir­my do trans­fe­ro­wa­nia swo­je­go bogac­twa za granicą.

        Ujaw­nio­ne obec­nie doku­men­ty dowo­dzą, że Zełen­ski i jego wewnętrz­ny krąg mają wła­sną sieć firm offsho­re. Dwie nale­żą­ce do wspól­ni­ków pre­zy­den­ta zosta­ło wyko­rzy­sta­nych do zaku­pu dro­gich nie­ru­cho­mo­ści w Londynie.

        Rewe­la­cje te pocho­dzą z tzw. Pan­do­ra Papers, milio­nów pli­ków od 14 dostaw­ców usług offsho­re, któ­re „wycie­kły” do ​​Mię­dzy­na­ro­do­we­go Kon­sor­cjum Dzien­ni­ka­rzy Śled­czych i zosta­ły udo­stęp­nio­ne part­ne­rom na całym świe­cie, w tym OCCRP — Orga­ni­zed Cri­me and Cor­rup­tion Repor­ting Project.

        Z doku­men­tów wyni­ka, że ​​Zełen­ski i jego wspól­ni­cy w tele­wi­zyj­nej fir­mie pro­duk­cyj­nej Kwar­tał 95 zało­ży­li sieć firm offsho­re, któ­rej począt­ki się­ga­ją co naj­mniej 2012 r., kie­dy to fir­ma zaczę­ła regu­lar­nie two­rzyć tre­ści dla sta­cji tele­wi­zyj­nych nale­żą­cych do oli­gar­chy Iho­ra Koło­moj­skie­go, któ­re­mu posta­wio­no zarzu­ty wie­lo­mi­liar­do­wych oszustw. Offsho­res były rów­nież wyko­rzy­sty­wa­ne przez współ­pra­cow­ni­ków Zełen­skie­go do zaku­pu  trzech naj­lep­szych nie­ru­cho­mo­ści w cen­trum Londynu.

        Doku­men­ty poka­zu­ją rów­nież, że tuż przed wybo­rem na pre­zy­den­ta Zełen­ski poda­ro­wał swój udział w klu­czo­wej spół­ce offsho­re, zare­je­stro­wa­nej na Bry­tyj­skich Wyspach Dzie­wi­czych Mal­tex Mul­ti­ca­pi­tal Corp., swo­je­mu part­ne­ro­wi biz­ne­so­we­mu, któ­ry wkrót­ce został jego głów­nym dorad­cą pre­zy­denc­kim. I pomi­mo rezy­gna­cji z akcji, z doku­men­tów wyni­ka, że ​​wkrót­ce zawar­to poro­zu­mie­nie, któ­re pozwo­li­ło offsho­re na dal­sze wypła­ca­nie dywi­den­dy spół­ce, któ­ra obec­nie nale­ży do żony Zełenskiego

        Komik i aktor, któ­ry był sław­ny od 2000 roku, Zełen­ski roz­po­czął swo­ją poli­tycz­ną karie­rę kil­ka lat po obsa­dze­niu w głów­nej roli w saty­rze poli­tycz­nej „Słu­ga ludu”, któ­ra zaczę­ła być emi­to­wa­na w tele­wi­zji Koło­moj­skie­go w 2015 roku. Zełen­ski jako skrom­ny nauczy­ciel histo­rii, któ­re­go anty­ko­rup­cyj­na prze­mo­wa zosta­je sfil­mo­wa­na przez stu­den­ta, tra­fia do inter­ne­tu przez co on obej­mu­je głów­ny urząd w kraju.

        W tym przy­pad­ku życie naśla­du­je sztu­kę i Zełen­ski wygrał praw­dzi­wą ukra­iń­ską pre­zy­den­tu­rę zale­d­wie trzy i pół roku po pre­mie­rze pro­gra­mu, z uzy­sku­jąc 73 pro­cent gło­sów popar­cia, na fali powszech­ne­go gnie­wu spo­łe­czeń­stwa z powo­du korupcji.

        Ale już pod­czas jego kam­pa­nii w 2019 r. poja­wi­ły się wąt­pli­wo­ści co do jego szcze­rych inten­cji w tej dzie­dzi­nie, bio­rąc pod uwa­gę, fakt że jego kam­pa­nia zosta­ła wzmoc­nio­na przez media nale­żą­ce do Koło­moj­skie­go – oskar­żo­ne­go o kra­dzież 5,5 mld USD z wła­sne­go ban­ku i prze­trans­fe­ro­wa­nie ich zagra­ni­cę w kola­bo­ra­cji ze swo­im part­ne­rem, Hen­na­diy­em Boholiubovem.

        W gorącz­ce kam­pa­nii sojusz­nik poli­tycz­ny urzę­du­ją­ce­go pre­zy­den­ta Petra Poro­szen­ki opu­bli­ko­wał na Face­bo­oku wykres, któ­ry miał poka­zać, że Zełen­ski i jego part­ne­rzy w pro­duk­cji tele­wi­zyj­nej byli bene­fi­cjen­ta­mi sie­ci firm offsho­re, któ­re rze­ko­mo otrzy­ma­ły 41 mln dola­rów z Pri­vat­ban­ku Kołomojskiego.

        Ten sojusz­nik, Woło­dy­myr Ariew, nie dostar­czył dowo­dów, a jego oskar­że­nia nigdy nie zosta­ły udo­wod­nio­ne. Ale doku­men­ty Pan­do­ry poka­zu­ją, że przy­naj­mniej nie­któ­re szcze­gó­ły tego rze­ko­me­go sche­ma­tu odpo­wia­da­ją rze­czy­wi­sto­ści. Doku­men­ty, któ­re wycie­kły, zawie­ra­ją infor­ma­cje o 10 fir­mach, któ­re pasu­ją do struk­tur wyszcze­gól­nio­nych na wykre­sie Ariewa.

        Nowe doku­men­ty poka­zu­ją, że część sie­ci była zarzą­dza­na z pomo­cą Fide­li­ty Cor­po­ra­te Servi­ces, zagra­nicz­nej fir­my kon­sul­tin­go­wej, któ­ra była jed­ną z 14 firm, któ­rych doku­men­ty sta­no­wi­ły część prze­cie­ku Pan­do­ra Papers. Z doku­men­tów wyni­ka, że ​​Zełen­ski i jego part­ne­rzy korzy­sta­li z firm z sie­dzi­bą na Bry­tyj­skich Wyspach Dzie­wi­czych (BVI), Beli­ze i Cyprze.

        Dwóch współ­pra­cow­ni­ków Zełen­skie­go w sie­ci offsho­re, któ­rzy byli rów­nież czę­ścią jego fir­my pro­du­cenc­kiej w TV, zaj­mu­je teraz wyso­kie sta­no­wi­ska. Ser­hij She­fir jest głów­nym dorad­cą pre­zy­den­ta Zełen­skie­go, a Iwan Baka­now kie­ru­je Służ­bą Bez­pie­czeń­stwa Ukrainy.

        Te potęż­ne sta­no­wi­ska wią­żą się rów­nież z ryzy­kiem. She­fir led­wo unik­nął pró­by zabój­stwa, kie­dy 22 wrze­śnia pod Kijo­wem strze­la­no do jego samo­cho­du. Nie odniósł obra­żeń, ale jego kie­row­ca został ranny.

        Zełen­ski wie­lo­krot­nie obie­cy­wał, że powstrzy­ma oli­gar­chów. Dzień po zama­chu na She­fi­ra par­la­ment uchwa­lił usta­wę, któ­ra mia­ła stwo­rzyć rejestr oli­gar­chów i zabro­nić im finan­so­wa­nia par­tii poli­tycz­nych lub udzia­łu w pry­wa­ty­za­cjach. Zełen­ski powie­dział, że zamach na życie She­fi­ra spo­tka się z sil­ną reak­cją i nie wpły­nie na jego wal­kę z inte­re­sa­mi oligarchów.

        Brat Ser­hi­ja She­fi­ra, Borys, któ­ry jest współ­wła­ści­cie­lem Mal­tex Mul­ti­ca­pi­tal Corp, powie­dział, że może rze­czy­wi­ście być wła­ści­cie­lem, ale nie był świa­do­my szcze­gó­łów umo­wy offsho­re, któ­ra była w dużej mie­rze dzie­łem sze­fa Służ­by Bez­pie­czeń­stwa Ukra­iny, Bakanowa.

        „Baka­nov był naszym dyrek­to­rem finan­so­wym, stwo­rzył pla­ny finan­so­we naszej fir­my. Mówiąc szcze­rze, nie jestem goto­wy, aby o tym odpo­wie­dzieć – powiedział.

        Borys She­fir powie­dział, że takie  usta­le­nia były koniecz­ne ze wzglę­du na zagro­że­nie dla fir­my ze stro­ny „władz i ban­dy­tów”. Człon­ko­wie Kvar­tal 95 zmie­rza­li do pozby­cia się offsho­re, ale był to powol­ny i trud­ny pro­ces, stwierdził.

Nowi sąsie­dzi pana Holmesa

        Nie jest jasne, do cze­go była wyko­rzy­sty­wa­na więk­szość sie­ci offsho­re, ale czę­ścio­wą odpo­wiedź na zagad­kę moż­na zna­leźć na lon­dyń­skiej Baker Stre­et, w pobli­żu rezy­den­cji innej słyn­nej fik­cyj­nej posta­ci: Sher­loc­ka Holmesa.

        Doku­men­ty Pan­do­ra Papers poka­zu­ją, że fir­ma offsho­re zosta­ła wyko­rzy­sta­na do zaku­pu miesz­ka­nia w Lon­dy­nie w odle­gło­ści krót­kie­go spa­ce­ru od muzeum, któ­re obec­nie znaj­du­je się przy Baker Stre­et 221b, adres legen­dar­ne­go detek­ty­wa Sir Arthu­ra Conan Doyle’a. Obszar ten jest jed­ną z kil­ku dro­gich czę­ści Lon­dy­nu, pre­fe­ro­wa­nych przez zagra­nicz­nych inwe­sto­rów korzy­sta­ją­cych z ano­ni­mo­wych firm-przykrywek.

        Trzy­po­ko­jo­we miesz­ka­nie na Glen­tworth Stre­et, zosta­ło kupio­ne za 1,58 milio­na fun­tów (2,28 milio­na dola­rów) w 2016 roku przez fir­mę z Beli­ze nale­żą­cą do She­fir, SHSN Limi­ted. Miesz­ka­nie z dwie­ma sypial­nia­mi w pobli­żu budyn­ku Chal­font Court przy Baker Stre­et, któ­re She­fir kupił za 2,2 mln fun­tów (3,5 mln USD) w 2014 roku, zosta­ło rów­nież prze­nie­sio­ne do SHSN Limi­ted w 2018 roku.

        Doku­men­ty poka­zu­ją rów­nież, że inny udzia­ło­wiec Kvar­tal 95, Andrij Iakow­lew, uzy­skał w 2015 roku apar­ta­ment o war­to­ści oko­ło 1,5 milio­na fun­tów (2,3 milio­na dola­rów) w budyn­ku West­min­ster Pala­ce Gar­dens, w odle­gło­ści krót­kie­go spa­ce­ru od budyn­ków Par­la­men­tu, po tym, jak jego fir­ma z Bri­tish Vir­gin Islands kupi­ła inną fir­mę z BVI, któ­ra była wła­ści­cie­lem nieruchomości.

Manew­ro­wa­nie w trak­cie wyborów

        Nic nie wska­zu­je na to, że sam Zełen­ski był czę­ścią lon­dyń­skich umów doty­czą­cych nie­ru­cho­mo­ści. Z doku­men­tów wyni­ka jed­nak, że był  klu­czo­wym gra­czem w innych czę­ściach sie­ci offshore.

        W cen­trum sie­ci firm zagra­nicz­nych znaj­du­je się Mal­tex Mul­ti­ca­pi­tal Corp, któ­ry nigdy wcze­śniej nie była powią­za­na z Zełenskim.

        Do 2017 roku Mal­tex został podzie­lo­ny rów­no pomię­dzy fir­my przy­kryw­ko­we nale­żą­ce do Zełen­skie­go, Iakow­le­wa oraz bra­ci Ser­hi­ja She­fi­ra i Bory­sa She­fi­ra. Ivan Baka­nov, inny part­ner Kvar­tal 95, któ­ry obec­nie peł­ni funk­cję sze­fa taj­nej poli­cji na Ukra­inie, był bene­fi­cjen­tem innej fir­my, któ­ra dzia­ła­ła jako przed­sta­wi­ciel i powier­nik czte­rech pozo­sta­łych męż­czyzn nale­żą­cych do Maltexu.

        Zełen­ski wraz z żoną posia­da­li jed­ną czwar­tą Mal­te­xu za pośred­nic­twem zare­je­stro­wa­nej w Beli­ze fir­my Film Heri­ta­ge. Ale w 2019 roku, w fer­wo­rze kam­pa­nii wybor­czej Zełen­skie­go, Film Heri­ta­ge prze­niósł wła­sność Mal­te­xu na inną fir­mę nale­żą­cą do Ser­hi­ja She­fi­ra, przy­szłe­go asy­sten­ta pre­zy­den­ta. Doku­men­ty prze­le­wu zosta­ły przy­go­to­wa­ne przez Iurii Azarova.

        Trans­ak­cja zapew­ni­ła Zełen­skie­mu pewien dystans od sie­ci offsho­re, bez żad­nych kosz­tów własnych.

        „Świa­dec­two akcji świad­czy o tym, że odbior­ca nie wpła­cił żad­nych pie­nię­dzy. W związ­ku z tym wła­sność zosta­ła jedy­nie prze­nie­sio­na z jed­ne­go nazwi­ska na dru­gie – powie­dział Mar­tin Woods, kon­sul­tant ds. prze­stęp­czo­ści finan­so­wej, któ­ry prze­glą­dał doku­men­ty dla OCCRP.

        Mniej wię­cej sześć tygo­dni póź­niej ten sam praw­nik, Aza­row, pod­pi­sał kolej­ny doku­ment, któ­ry prze­wi­dy­wał, że Mal­tex będzie nadal wypła­cał dywi­den­dy Zelensky’s Film Heri­ta­ge – mimo że ta nie posia­da­ła już żad­nych udzia­łów w fir­mie. Doku­ment, pro­fil klien­ta Mal­tex przy­go­to­wa­ny dla Fide­li­ty, ujaw­nia, że pięć naj­więk­szych źró­deł przy­cho­dów fir­my to Ukra­ina, Bia­ło­ruś, Rosja, Beli­ze i Cypr.

        Doku­men­ty Pan­do­ra Papers nie zawie­ra­ją szcze­gó­ło­wych infor­ma­cji na temat wyso­ko­ści jakich­kol­wiek wypłat dywi­dend ani ich licz­by. Zgod­nie z inter­ne­to­wym reje­strem oświad­czeń mająt­ko­wych urzęd­ni­ków od 2019 r. żona Zełen­skie­go, Ole­na Zelen­ska, jest jedy­nym fak­tycz­nym wła­ści­cie­lem Film Heri­ta­ge, co ozna­cza, że ​​wszel­kie kolej­ne płat­no­ści spły­wa­ły do niej.

        Woods, kon­sul­tant ds. prze­stępstw finan­so­wych, powie­dział, że trans­fer akcji był praw­do­po­dob­nie „sza­ra­dą” mają­cą na celu ukry­cie udzia­łów w Mal­te­xie, a jed­no­cze­śnie umoż­li­wić dal­sze zara­bia­nie pie­nię­dzy. Zełen­ski nie wspo­mniał o Mal­te­xie w żad­nym ze swo­ich publicz­nych oświad­czeń mająt­ko­wych, w tym w oświad­cze­niu zło­żo­nym za 2018 r., kie­dy nadal był wła­ści­cie­lem 25 proc. firmy.

        W takim ukła­dzie „praw­dzi­wy wła­ści­ciel umie­ścił inną oso­bę, aby dzia­ła­ła jako jego peł­no­moc­nik, aby uda­wać akcjo­na­riu­sza” – powie­dział Woods.

„Oso­ba doko­nu­ją­ca trans­fe­ru chce zacho­wać akcje i korzy­ści z akcji, ale nie chce, aby inne oso­by wie­dzia­ły, że tak wła­śnie jest”.

        W odpo­wie­dzi na pyta­nia prze­sła­ne przez dzien­ni­ka­rzy Pan­do­ra Papers, Fide­li­ty potwier­dzi­ło, że jest zare­je­stro­wa­nym agen­tem Mal­tex Mul­ti­ca­pi­tal Corp, ale poin­for­mo­wa­ło, że Zełen­ski nie jest obec­nie wła­ści­cie­lem ani bene­fi­cjen­tem żad­nej spół­ki pod jej administracją.

        Fir­ma argu­men­to­wa­ła rów­nież, że nie było­by nic złe­go, gdy­by pra­co­wa­ła dla Zełen­skie­go przed obję­ciem przez nie­go urzę­du poli­tycz­ne­go w 2019 roku.   Spół­ka nie odpo­wie­dzia­ła na dal­sze pyta­nia doty­czą­ce pozo­sta­łych wspól­ni­ków Zełen­skie­go, a tak­że prze­nie­sie­nia jego udzia­łów w Mal­tex Mul­ti­ca­pi­tal Corp na wspól­ni­ków Shefira.

Szer­sza sieć

        Doku­men­ty w Pan­do­ra Papers zawie­ra­ją rów­nież szcze­gó­ły, któ­re łączą się z szer­szy­mi zarzu­ta­mi o machi­na­cje offsho­re wysu­wa­ne prze­ciw­ko Zełen­skie­mu i jego part­ne­rom pod­czas wybo­rów w 2019 roku.

        W trak­cie kam­pa­nii zwo­len­nik Poro­szen­ki Ariew twier­dził, że Zełen­ski i jego part­ne­rzy byli bene­fi­cjen­ta­mi offshore’owej sie­ci firm, któ­re otrzy­ma­ły 41 mln USD wpłat pocho­dzą­cych z Pri­vat­ban­ku, ukra­iń­skiej insty­tu­cji finan­so­wej, któ­rą miał splą­dro­wać oli­gar­cha Kołomojski.

        Zarzu­ty Arie­va zosta­ły szcze­gó­ło­wo opi­sa­ne na wykre­sie, któ­ry opu­bli­ko­wał na Face­bo­oku, poka­zu­jąc zło­żo­ną sieć trans­ak­cji mię­dzy war­stwa­mi firm z sie­dzi­bą w rajach mor­skich, w tym BVI, Cypru i Beli­ze. Wykres poka­zy­wał pie­nią­dze pły­ną­ce z ban­ku przez sze­reg pozor­nych pod­mio­tów-przy­kry­wek do firm, któ­re rze­ko­mo były wła­sno­ścią Zełen­skie­go i współpracowników.

        Ariev nie dostar­czył doku­men­ta­cji na popar­cie swo­ich twier­dzeń. Jed­nak doku­men­ty Pan­do­ra Papers dostar­cza­ją pierw­sze­go potwier­dze­nia ele­men­tów jego zarzu­tu: że 10 firm, któ­re rze­ko­mo otrzy­ma­ły pie­nią­dze, napraw­dę nale­ża­ło do Zełen­skie­go i jego part­ne­rów. Takie infor­ma­cje nie były wcze­śniej publicz­nie dostępne.

        Nowe doku­men­ty nie potwier­dza­ją jed­nak twier­dzeń Arie­wa, że ​​offsho­re otrzy­ma­li środ­ki z Pri­vat­ban­ku Koło­moj­skie­go. Dostar­cza­ją jedy­nie frag­men­ta­rycz­nych infor­ma­cji o tym, jak pie­nią­dze prze­pły­wa­ły przez mor­ską sieć Zełen­skie­go i jego part­ne­rów. Prze­pły­wy finan­so­we widocz­ne w doku­men­tach wyda­ją się być zwią­za­ne z ich dzia­łal­no­ścią w zakre­sie pro­duk­cji tele­wi­zyj­nej, któ­rej Koło­moj­ski był klientem.

        Z ujaw­nio­nych doku­men­tów wyni­ka, że ​​sieć offsho­re zosta­ła zało­żo­na przez oso­by sto­ją­ce za Kvar­tal 95 w 2012 roku, w tym samym roku, w któ­rym lokal­ne media poda­ły, że Kvar­tal 95 zawarł umo­wę pro­duk­cyj­ną z Gru­pą 1+1 Kołomojskiego.

        Z Pan­do­ra Papers wyni­ka, że ​​SVT Films Ltd, spół­ka, któ­ra od maja 2013 roku była w poło­wie wła­sno­ścią hol­din­gu BVI Mal­tex, mia­ła do stycz­nia 2013 roku zapła­cić 1,2 milio­na dola­rów opłat licen­cyj­nych od spół­ki offsho­re powią­za­nej z sie­cią 1+1 Koło­moj­skie­go za pro­gram tele­wi­zyj­ny „Roz­śmiesz komika”.

        W 2015 roku fir­ma o nazwie Gimen­tia­no Hol­dings Ltd, któ­ra osta­tecz­nie nale­ża­ła do przy­ja­cie­la Zełen­skie­go, Andri­ja Iakow­le­wa, rów­nież otrzy­ma­ła 750 000 dola­rów na swo­je kon­to w cypryj­skim oddzia­le Pri­vat­ban­ku Koło­moj­skie­go. Pie­nią­dze pocho­dzi­ły od SVT Films Ltd. na „wypła­tę dywi­dend tymczasowych”.

        OCCRP infor­mo­wał już wcze­śniej, że cypryj­ski oddział ode­grał klu­czo­wą rolę w domnie­ma­nej wie­lo­mi­liar­do­wej kra­dzie­ży z ban­ku Koło­moj­skie­go i jego part­ne­ra. Part­ner Koło­moj­skie­go, Boho­liu­bov, odmó­wił odpo­wie­dzi na pyta­nia dzien­ni­ka­rzy skie­ro­wa­ne do obu mężczyzn.

        Zełen­ski for­su­je swo­ją anty­oli­gar­cho­wą kam­pa­nię, ale nie­któ­rzy wąt­pią w jego szcze­rość. Wśród nich jest Rusłan Ryabo­shap­ka, któ­ry został wybra­ny przez Zełen­skie­go na naj­wyż­sze­go pro­ku­ra­to­ra w kra­ju w 2019 roku, ale został usu­nię­ty z tej roli na począt­ku 2020 roku. Powie­dział OCCRP, że uwa­ża, że ​​było to spo­wo­do­wa­ne naci­ska­mi ze stro­ny oli­gar­chy Kołomojskiego.

        „Pre­zy­dent nie powi­nien posia­dać spół­ek offsho­re. Gene­ral­nie fir­my offsho­re są złe, nie­za­leż­nie od tego, czy nale­żą do pre­zy­den­ta, czy nie” – powie­dział Ryaboshapka.

        Prze­no­sze­nie pie­nię­dzy za gra­ni­cę nazwał „sta­rą tra­dy­cją” na Ukra­inie, ponie­waż kraj ten był postrze­ga­ny jako nie­bez­piecz­ne miej­sce „bez rzą­dów pra­wa”. Jed­nak nadal korzy­sta­nie z takich firm pod­no­si dziś czer­wo­ne fla­gi „uchy­la­nia się od pła­ce­nia podat­ków lub lega­li­za­cji brud­nych pie­nię­dzy” – powiedział.

„To jest isto­ta spół­ek offshore”.

autor: Ele­na Logi­no­va (OCCRP/Slidstvo.Info)

Aubrey Bel­ford (OCCRP), Mar­got Gibbs (ICIJ), Luke Har­ding (The Guar­dian) i Simon Goodley (The Guar­dian) przy­czy­ni­li się do tego raportu.

Tekst opu­bli­ko­wa­no w paź­dzier­ni­ku 2021 roku