W trakcie zamkniętych rozmów w Abu Dhabi (połowa listopada 2026 r.) strona rosyjska rozprowadziła nieoficjalny dokument (tzw. non-paper) datowany na 10 listopada. Według New York Times, który uzyskał kopię od uczestnika negocjacji (autentyczność potwierdziła druga osoba zaznajomiona z przebiegiem rozmów), Moskwa w zasadzie wraca do żądań z grudnia 2021 r. – dwóch miesięcy przed pełnoskalową inwazją na Ukrainę.

Dokument nie ma nagłówka ani podpisu i stanowi – jak twierdzą źródła – pozycję wyjściową Kremla. W kluczowych fragmentach powtarza niemal dosłownie sformułowania z projektu traktatu, który Rosja przedstawiła Zachodowi pod koniec 2021 roku.

Czego konkretnie żąda Moskwa

Główne punkty dokumentu to:

PONIŻEJ KONTYNUACJA TEKSTU

  • Wycofanie wojsk i baz NATO do linii z 1997 roku (czyli sprzed przyjęcia Polski, państw bałtyckich, Czech, Węgier, Słowacji, Rumunii, Bułgarii i innych). Oznaczałoby to faktyczne opróżnienie wschodniej flanki Sojuszu.
  • Zakaz dalszego rozszerzania NATO oraz „jakiejkolwiek działalności wojskowej” Sojuszu na Ukrainie, w Europie Wschodniej, na Kaukazie Południowym i w Azji Środkowej.
  • Całkowite wstrzymanie dostaw wszelkiego rodzaju zachodniej broni, sprzętu wojskowego i produktów o przeznaczeniu wojskowym na Ukrainę.
  • Żądanie, by Francja i Wielka Brytania wykluczyły użycie własnej broni jądrowej w obronie innych państw europejskich (ograniczenie europejskiego parasola nuklearnego).
  • Zgoda na ewentualne członkostwo Ukrainy w UE wyłącznie pod warunkiem, że Kijów pozostanie poza wspólną polityką obronną Unii.

Powrót do konfiguracji z 1997 roku uderzyłby bezpośrednio w Polskę, Estonię, Łotwę i Litwę. W praktyce oznaczałby demontaż infrastruktury odstraszania, która powstała po 2014 i 2022 roku. Dla państw wschodniej flanki to nie jest „kompromis negocjacyjny”, lecz propozycja likwidacji ich realnego bezpieczeństwa.

Kontekst rozmów i sygnały z Waszyngtonu

Dokument pojawił się w trakcie rozmów z udziałem amerykańskich wysłanników Steve’a Witkoffa i Jareda Kushnera. Źródła NYT wskazują, że Amerykanie mieli powiedzieć stronie rosyjskiej, iż od końca 2021 roku wiele się zmieniło, i zachęcali Moskwę do „patrzenia w przyszłość”. Jednocześnie z doniesień wynika, że strona amerykańska jest otwarta na nowe propozycje, o ile zawierałyby konkretne kroki Rosji obniżające napięcie.

Równolegle prezydent Zełenski poinformował, że amerykańscy negocjatorzy po raz pierwszy postawili pytanie o ewentualne wycofanie się Ukrainy z Donbasu w zamian za członkostwo w NATO. To nowy element w dyskusji, choć rosyjskie stanowisko w sprawie NATO pozostaje nieprzejednane.

W tle pojawia się też zapowiadane spotkanie Trump–Putin–Xi w Shenzhen (19 listopada), co zwiększa stawkę polityczną obecnych rozmów.

Co to oznacza dla Polski i Europy Środkowo-Wschodniej

Żądanie powrotu do linii 1997 to nie jest nowość – Rosja formułowała je przed inwazją i powtarzała w różnych formach w kolejnych latach. Jego odświeżenie w 2026 roku, po latach wojny i setkach tysięcy ofiar, pokazuje, że Kreml wciąż dąży do rewizji ładu bezpieczeństwa w Europie, a nie tylko do „rozstrzygnięcia kwestii ukraińskiej”.

Dla Polski i państw bałtyckich kluczowe są trzy wnioski:

  1. Maksymalizm jako pozycja wyjściowa. Dokument to stanowisko otwierające. Źródła mówią o możliwej „elastyczności” Putina, ale historia negocjacji z Moskwą uczy, że elastyczność pojawia się dopiero po odrzuceniu najdalej idących żądań.
  2. Uderzenie w spójność NATO. Żądanie ograniczenia broni jądrowej Francji i Wielkiej Brytanii oraz demontażu obecności sojuszniczej na wschodniej flance ma na celu osłabienie wiarygodności artykułu 5 wobec najbliższych sąsiadów Rosji.
  3. Ukraina jako instrument. Wstrzymanie pomocy wojskowej i warunek wyłączenia Ukrainy z polityki obronnej UE służą trwałemu osłabieniu Kijowa i stworzeniu bufora bezpieczeństwa na rosyjskich warunkach.

Europejscy liderzy (w tym przedstawiciele Wielkiej Brytanii) już sygnalizowali, że architektura bezpieczeństwa kontynentu nie podlega negocjacjom z Rosją. Polska, państwa bałtyckie i Finlandia konsekwentnie podkreślają, że decyzje o ich członkostwie i obecności sojuszniczej należą wyłącznie do nich i Sojuszu.

Dokument z 10 listopada nie jest jeszcze projektem porozumienia. Jest jednak jasnym sygnałem, że Rosja nie porzuciła ambicji przekształcenia Europy w strefę wpływów. Dla Polski oznacza to konieczność utrzymania twardego stanowiska w sprawie niepodzielności bezpieczeństwa NATO i realnej, a nie deklaratywnej, obecności sojuszniczej na wschodniej flance.