Po każdej masowej strzelaninie natychmiast pojawia się pytanie: dlaczego? Opinia publiczna szuka prostych odpowiedzi. Jedni wskazują na ideologię, inni na politykę, jeszcze inni na rzekomą „naturę zła”. Jednak w przypadku tragedii na Rynku Głównym w Krakowie szczególną uwagę zwraca fakt, że według publicznie dostępnych informacji sprawca miał wcześniej zabić członków własnej rodziny.
To okoliczność, której nie da się zignorować. Zabójstwo rodziców czy rodzeństwa przed atakiem na osoby postronne nie jest typowym wzorcem działania terrorysty. Z perspektywy kryminologii i psychologii częściej przypomina ono scenariusz głębokiego rozpadu psychicznego, rodzinnego i społecznego. W takich przypadkach przemoc nie zaczyna się od świata zewnętrznego. Najpierw uderza w najbliższe otoczenie sprawcy.
Współczesna debata publiczna często popełnia ten sam błąd. Szuka politycznych etykiet szybciej niż analizuje fakty. Tymczasem człowiek planujący zabójstwo własnej rodziny rzadko działa wyłącznie pod wpływem ideologii. Znacznie częściej mamy do czynienia z wieloletnim narastaniem izolacji, zaburzeń myślenia, poczucia klęski życiowej, obsesji lub psychicznej dezintegracji. Nie oznacza to automatycznie choroby psychicznej, ale oznacza konieczność poważnego przyjrzenia się stanowi psychicznemu sprawcy.
Niepokojące jest również to, jak szybko część komentatorów i polityków próbuje dopasować tragedię do własnej narracji politycznej. Gdy brakuje informacji, pojawiają się spekulacje. Gdy brakuje dowodów, pojawiają się oskarżenia. W efekcie debata koncentruje się na ideologicznych sporach, zamiast na pytaniu, jak człowiek dochodzi do momentu, w którym morduje własną rodzinę, a następnie strzela do przypadkowych przechodniów.
Prawda może okazać się znacznie mniej wygodna. Być może źródłem tragedii nie była polityka, lecz katastrofa psychiczna jednego człowieka. Być może nie mamy do czynienia przede wszystkim z historią radykalizacji, ale z historią rozpadu osobowości, utraty kontaktu z rzeczywistością lub skrajnej desperacji. To właśnie powinno być przedmiotem rzetelnego śledztwa, a nie medialnych domysłów.
Dopóki organy ścigania i biegli nie przedstawią pełnych ustaleń, wszelkie kategoryczne sądy pozostaną jedynie spekulacją. Jedno można powiedzieć już dziś: gdy sprawca najpierw zabija własnych rodziców i siostrę, a dopiero później atakuje nieznajomych, psychologia tego czynu staje się równie ważna jak polityka. A być może nawet ważniejsza.
Dr. Jack Olszewski
