Kanadyjscy 15-latkowie osiągnęli w najnowszej edycji międzynarodowych testów PISA (Programme for International Student Assessment) Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) najniższe wyniki w historii tych badań – zarówno z nauk przyrodniczych, matematyki, jak i czytania ze zrozumieniem. Spadek trwa od lat, a w ostatniej dekadzie przyspieszył.
Według danych PISA 2025 kanadyjscy uczniowie uzyskali średnio 510 punktów z nauk przyrodniczych, 490 z czytania i 485 z matematyki. Wszystkie wyniki pozostają powyżej średniej OECD (odpowiednio 482, 461 i 463), a Kanada nadal plasuje się w górnej części światowego rankingu – około 9. miejsca w naukach, 11. w matematyce i 12. w czytaniu. Jednak w porównaniu z własnymi wcześniejszymi osiągnięciami kraj systematycznie traci grunt.
Jak wskazuje w artykule dla National Post David Livingstone, senior fellow Aristotle Foundation, w naukach przyrodniczych wynik jest o 18 punktów niższy niż w 2012 roku. Z matematyki spadł o 31 punktów od 2015 roku, a z czytania – aż o 37 punktów w ciągu ostatnich dziesięciu lat. OECD wprost stwierdza, że „wyniki są najniższe, jakie kiedykolwiek zaobserwowano w PISA w Kanadzie, i są znacząco niższe od wyników sprzed dekady, w 2015 roku”.
Różnica 20 punktów odpowiada w przybliżeniu rokowi nauki. Oznacza to, że przeciętny kanadyjski 15-latek jest dziś o rok w tyle w naukach przyrodniczych, o około półtora roku w matematyce i o blisko dwa lata w czytaniu w porównaniu z rówieśnikami sprzed dekady. Długoterminowe trendy potwierdzają skalę problemu: od 2006 roku Kanada straciła około 24 punkty w naukach, 37 w czytaniu i 42 w matematyce.
Eksperci zwracają uwagę, że spadek nie jest wyłącznie skutkiem pandemii COVID-19 – choć zakłócenia nauki w latach 2020–2022 wyraźnie go przyspieszyły. Trend spadkowy był widoczny już wcześniej. Wskazuje się na rosnące rozproszenie cyfrowe, nadmierny czas spędzany przed ekranami, łatwiejszy dostęp do sztucznej inteligencji (która ułatwia unikanie samodzielnej pracy) oraz różnice w polityce edukacyjnej między prowincjami. W krajach azjatyckich, które nadal zajmują czołowe miejsca, większy nacisk kładzie się na bezpośrednie nauczanie i systematyczne przygotowanie do testów.
Różnice między prowincjami są wyraźne. Wyższe wyniki notują m.in. Alberta, Quebec, Ontario i Kolumbia Brytyjska, podczas gdy niektóre mniejsze prowincje wypadają słabiej. Edukacja pozostaje w kompetencji prowincji, co utrudnia jednolite działania naprawcze.
Livingstone i inni komentatorzy podkreślają szersze konsekwencje. Kanada stawia na wzrost produktywności, rozwój technologii, infrastruktury energetycznej i obronności, ale bez solidnych podstawowych umiejętności młodego pokolenia te ambicje będą trudne do zrealizowania. Słabsze wyniki w czytaniu, matematyce i naukach oznaczają gorsze przygotowanie do studiów, rynku pracy i życia obywatelskiego.
OECD odnotowuje, że spadki dotyczą wielu krajów, a średnie światowe również są na historycznie niskim poziomie. To nie zwalnia jednak Kanady z odpowiedzialności. Kraj, który przez lata uchodził za jednego z liderów edukacji wśród państw rozwiniętych, musi teraz zdecydować, czy pozostanie przy obecnym modelu, czy wprowadzi zmiany, które zatrzymają wieloletni trend spadkowy.
