Adam Cyra: Władysław Ilisiński i jego obozowe zdjęcie

 

Sza­now­na Redakcjo,

        o śp. pamię­ci Elż­bie­cie Walus, dłu­go­let­niej pra­cow­ni­cy Muzeum Auschwitz i jej Rodzi­nie jako naj­star­szy czło­nek NSZZ “Soli­dar­ność” w  Muzeum (od 1981 r.) byłem wręcz zobo­wią­za­ny napi­sać ten tekst, któ­ry został opu­bli­ko­wa­ny w Tygo­dni­ku “Soli­dar­ność”.

Jej dwaj syno­wie obec­nie miesz­ka­ją w Kanadzie.

Z wyra­za­mi szacunku

Adam Cyra

 

Oświę­cim

W dniu 6 mar­ca 2021 roku był obcho­dzo­ny – usta­no­wio­ny przez Par­la­ment Euro­pej­ski – Euro­pej­ski Dzień Spra­wie­dli­wych. Z tej oka­zji w war­szaw­skim Ogro­dzie hono­ro­wa­ni są ludzie, któ­rzy oca­li­li życie innych ryzy­ku­jąc wła­snym. Ogród Spra­wie­dli­wych w War­sza­wie powstał za spra­wą Domu Spo­tkań z Histo­rią oraz wło­skiej fun­da­cji GARIWO i znaj­du­je się na skwe­rze im. „Jura” Gorze­chow­skie­go, na tere­nie daw­ne­go wię­zie­nia kobie­ce­go „Ser­bia”, pomię­dzy uli­ca­mi Dziel­ną i Pawią.

Julia Ilsiń­ska

Julia Ili­siń­ska z Oświę­ci­mia będzie w tym roku upa­mięt­nio­na w war­szaw­skim Ogro­dzie Spra­wie­dli­wych. Drze­wo i kamień dla Niej zosta­nie umiesz­czo­ne w Ogro­dzie Spra­wie­dli­wych latem lub jesie­nią (w zależ­no­ści  od roz­wo­ju sytu­acji covidowej).

Pod­czas oku­pa­cji nie­miec­kiej, mając trój­kę małych dzie­ci, dzia­ła w kon­spi­ra­cji i poma­ga­ła więź­niom KL Auschwitz. W swo­im domu na Sta­rych Sta­wach zor­ga­ni­zo­wa­ła punkt dys­try­bu­cji lekarstw dla więź­niów. W kon­tak­tach tych bar­dzo pomoc­ny był nie­miec­ki kapo Jon­ny Leche­nich (nr 19), któ­ry wie­lo­krot­nie oka­zy­wał dowo­dy ludz­kie­go sto­sun­ku do więź­niów, a do Julii Ili­siń­skiej odno­sił się bar­dzo ser­decz­nie, nazy­wa­jąc ją ciot­ką. W 1941 roku  Ili­siń­ska zosta­ła wraz z mężem – Wła­dy­sła­wem – aresz­to­wa­na. Cudem ocalała.

Jej mąż Wła­dy­sław Ili­siń­ski podej­rza­ny tak­że o pomoc więź­niom oraz posia­da­nie bro­ni i radia, 13 wrze­śnia 1941 roku został uwię­zio­ny KL Auschwitz.

Póź­niej prze­nie­sio­no go do wię­zie­nia w Wado­wi­cach, gdzie 12 paź­dzier­ni­ka 1942 roku został rozstrzelany.

Zaraz po aresz­to­wa­niu Wła­dy­sła­wa Ili­siń­skie­go i jego żony Julii, zwol­nio­nej póź­niej z wię­zie­nia w Mysło­wi­cach w lip­cu 1942 roku, ich dom został skon­fi­sko­wa­ny, a opie­kę nad dzieć­mi prze­ję­ła rodzi­na (dzie­ci wywie­zio­ne zosta­ły na teren Gene­ral­ne­go Gubernatorstwa).

Po woj­nie Julia razem z dzieć­mi powró­ci­ła do domu w Sta­rych Sta­wach.  Żyła w trud­nych warun­kach, pomoc otrzy­my­wa­ła od księ­ży salezjanów.

Julia Ili­siń­ska zosta­ła odzna­czo­na Srebr­nym Krzy­żem Zasłu­gi. Zmar­ła w 1978 roku.

Ich cór­ka Elż­bie­ta Walus pra­co­wa­ła w Ośrod­ku Obsłu­gi Tury­stów w Muzeum Auschwitz-Bir­ke­nau, peł­niąc rów­nież funk­cję prze­wod­ni­czą­cej Komi­sji Zakła­do­wej NSZZ „Soli­dar­ność”.  Zmar­ła w 2016 roku.

Zdję­cie obo­zo­we ojca Wła­dy­sła­wa Ili­siń­skie­go zosta­ło przy­pad­ko­wo odna­le­zio­ne w zbio­rach archi­wal­nych Muzeum Auschwitz-Bir­ke­nau i  prze­ka­za­ne Elż­bie­cie Walus dopie­ro wie­le lat po wojnie.

War­to tak­że odno­to­wać, że w dniu 28 lute­go 1945 roku w Oświę­ci­miu odbył się uro­czy­sty pogrzeb ofiar, pod­czas któ­re­go pocho­wa­no 470 ciał przy­nie­sio­nych w kon­duk­cie pogrze­bo­wym z Bir­ke­nau.  Wcze­śniej w zbio­ro­wej mogi­le zło­żo­no wszyst­kie zwło­ki więź­niów z blo­ku 11. Sza­cu­je się, że w tym wspól­nym gro­bie, usy­tu­owa­nym nie­da­le­ko daw­ne­go obo­zu macie­rzy­ste­go w Oświę­ci­miu spo­czy­wa oko­ło 700 ofiar KL Auschwitz. W kon­duk­cie pogrze­bo­wym w tym dniu jako mini­strant uczest­ni­czył Wła­dy­sław, jeden z dwóch bra­ci Elż­bie­ty Walus, któ­ry zmarł w Kra­ko­wie w 2011 roku (młod­szy brat Fran­ci­szek zmarł w Kar­tu­zach w 2010 roku).

Ich sio­stra Elż­bie­ta Walus dłu­go się waha­ła, czy opo­wie­dzieć przed kame­rą o swo­ich prze­ży­ciach. Osta­tecz­nie zgo­dzi­ła się, ale powrót do oku­pa­cyj­nej prze­szło­ści był dla niej bar­dzo trud­ny i bole­sny. Kie­dy powstał KL Auschwitz, mia­ła 8 lat. Jej dom rodzin­ny znaj­do­wał się po dru­giej stro­nie rze­ki Soły, od obo­zu w odle­gło­ści zale­d­wie kil­ku­set metrów. Julia i Wła­dy­sław Ili­siń­scy, rodzi­ce Elż­bie­ty Walus, w peł­ni zda­wa­li sobie spra­wę z tego, co gro­zi za pomoc więź­niom. Mimo to, wraz z trój­ką dzie­ci od począt­ku ist­nie­nia KL Auschwitz w tej pomo­cy z nara­że­niem życia uczest­ni­czy­li. Oglą­da­jąc ten film, zaty­tu­ło­wa­ny „Ska­za­ni za dobro”, nie spo­sób w oczach nie mieć łez. Dwaj syno­wie Elż­bie­ty Walus obec­nie miesz­ka­ją w Kanadzie.

Śp. Elż­bie­ta Walus, kie­dy współ­pra­co­wa­łem z Nią przed laty w Komi­sji Zakła­do­wej NSZZ „Soli­dar­ność” w Muzeum Auschwitz-Bir­ke­nau, powie­dzia­ła:  Takie mie­li­śmy życie, to się nie da opi­sać … . To trze­ba prze­żyć, że ja jesz­cze żyję, tak to napraw­dę mnie dzi­wi, że ja mogłam jesz­cze tyle lat pra­co­wać … . Tyle lat być prze­wod­ni­czą­cą „Soli­dar­no­ści” … . I zawsze jestem za ludź­mi, poma­ga­łam, poma­gam i zawsze jestem do dys­po­zy­cji bied­nych ludzi, bo wiem, co to zna­czy bie­da, tęsk­no­ta i żal, niestety …

Adam Cyra

Adam Cyra  Jest auto­rem kil­ku ksią­żek i oko­ło dwu­stu arty­ku­łów, poświę­co­nych histo­rii KL Auschwitz. Jest star­szym kusto­szem w tym Mzu­eum Jed­nym z jego naj­więk­szych osią­gnięć jest upa­mięt­nie­nie oraz utrwa­la­nie w świa­do­mo­ści zbio­ro­wej Pola­ków poprzez licz­ne arty­ku­ły i publi­ka­cje, któ­re uka­zy­wa­ły się na prze­strze­ni lat 1989–2009, posta­ci i doko­nań rtm. Witol­da Pilec­kie­go, dobro­wol­ne­go więź­nia KL Auschwitz, twór­cy kon­spi­ra­cji woj­sko­wej w tym obo­zie, ucie­ki­nie­ra z obo­zu oświę­cim­skie­go, uczest­ni­ka Powsta­nia War­szaw­skie­go, więź­nia obo­zów jeniec­kich w Lams­dorf i Mur­nau, ofi­ce­ra II Kor­pu­su Pol­skie­go we Wło­szech, stra­co­ne­go w okre­sie ter­ro­ru sta­li­now­skie­go w wię­zie­niu na Moko­to­wie 25 maja 1948 r.

Od 12 stycz­nia 2012 roku Adam Cyra pro­wa­dzi pry­wat­ny blog histo­rycz­ny, na któ­rym opu­bli­ko­wał już nie­speł­na trzy­sta arty­ku­łów, powsta­łych na prze­strze­ni ostat­nich lat. — red.