W poniedziałek 20 lipca 2026 roku Andy Burnham oficjalnie objął urząd premiera Zjednoczonego Królestwa. Po audiencji u króla Karola III w Pałacu Buckingham, podczas tradycyjnej ceremonii „kissing hands”, nowy lider Partii Pracy przyjął prośbę monarchy o utworzenie rządu. Kilkadziesiąt minut później stanął przed 10 Downing Street i wygłosił swoje pierwsze przemówienie jako premier.
Burnham, dotychczasowy burmistrz Greater Manchester znany jako „Król Północy”, zastąpił Keira Starmera. Jest siódmym szefem rządu brytyjskiego od 2016 roku – po Davidzie Cameronie, Theresie May, Borisie Johnsonie, Liz Truss, Rishi Sunaku i Keirze Starmerze. Taka rotacja w tak krótkim czasie nie ma precedensu we współczesnej historii politycznej Wielkiej Brytanii.
Droga do Downing Street
Droga Burnhama do najwyższego urzędu była nietypowa. Urodzony 7 stycznia 1970 roku w Aintree koło Liverpoolu, wychowany w Culcheth w Cheshire, pochodzi z rodziny robotniczej – ojciec był inżynierem telefonicznym, matka recepcjonistką. Studiował anglistykę w Fitzwilliam College na Uniwersytecie Cambridge. Do Partii Pracy wstąpił w wieku 15 lat.
W 2001 roku został posłem z okręgu Leigh. Za rządów Tony’ego Blaira i Gordona Browna pełnił funkcje młodszego ministra, a następnie ministra w gabinecie: najpierw Chief Secretary to the Treasury, potem sekretarza kultury, mediów i sportu, a wreszcie sekretarza zdrowia (2009–2010). Dwukrotnie startował w wyborach na lidera laburzystów – w 2010 i 2015 roku – obie próby zakończyły się niepowodzeniem. W 2017 roku zrezygnował z mandatu poselskiego i został pierwszym bezpośrednio wybieranym burmistrzem Greater Manchester.
Jako burmistrz zbudował silną pozycję regionalną. Przywrócił lokalną kontrolę nad komunikacją autobusową (Bee Network), wprowadził limity cen biletów, walczył z bezdomnością i konsekwentnie krytykował centralizację władzy w Londynie. Podczas pandemii COVID-19 zyskał rozgłos, ostro sprzeciwiając się ograniczeniom narzuconym przez rząd Borisa Johnsona. Dwukrotnie wygrywał reelekcję.
W czerwcu 2026 roku wrócił do parlamentu, wygrywając wybory uzupełniające w okręgu Makerfield z wyraźną przewagą nad kandydatem Reform UK. Zwycięstwo otworzyło mu drogę do wyzwania Starmerowi. Po katastrofalnych wynikach laburzystów w wyborach lokalnych w maju 2026 roku i rosnącej presji ze strony posłów, Starmer 22 czerwca ogłosił rezygnację. Wes Streeting, uważany za głównego rywala, wycofał się z wyścigu i poparł Burnhama. 17 lipca Burnham został bez walki wybrany liderem Partii Pracy.
Pierwsze słowa nowego premiera
W przemówieniu przed Downing Street Burnham nie unikał trudnych prawd. Przyznał, że jest szóstą osobą w ciągu dekady, która wchodzi do tej samej ulicy, i siódmym premierem od 2016 roku. „Ludzie w domach mają dość polityki. Słyszę was. Chcę być szczery: nie byliśmy wystarczająco dobrzy i musimy być lepsi. Będziemy” – oświadczył.
Zapowiedział „przełom” (circuit-breaker) dla Wielkiej Brytanii – największe zmiany w sposobie rządzenia od 40 lat. Mówił o nowym modelu politycznym i gospodarczym, o przeniesieniu władzy z Londynu do regionów, o współpracy zamiast punktowania przeciwników. Jako pierwszy konkretny priorytet wskazał walkę z bezdomnością uliczną (rough sleeping). Zapowiedział też natychmiastowe działania na rzecz obniżenia kosztów życia oraz przedstawienie jeszcze w tym roku 10-letniego „Planu dla Brytanii”.
Wcześniej, jako pretendent do urzędu, Burnham przedstawił koncepcję „No 10 North” – północnego oddziału biura premiera z siedzibą w Manchesterze. Ma on pełnić rolę centrum koordynującego dewolucję, reindustrializację, większą kontrolę publiczną nad usługami komunalnymi (woda, energia, transport, mieszkalnictwo) oraz wyrównywanie warunków życia w całym kraju.
Kontekst niestabilności
Od referendum w sprawie Brexitu w 2016 roku Wielka Brytania doświadczyła wyjątkowej niestabilności politycznej. Cameron odszedł po przegranej w referendum, May nie zdołała przeprowadzić umowy wyjścia, Johnson upadł po skandalach, Truss po 49 dniach katastrofalnej polityki fiskalnej, Sunak przegrał wybory 2024 roku, a Starmer – mimo historycznej wygranej laburzystów – stracił zaufanie własnej partii w niecałe dwa lata.
Przyczyny dymisji Starmera były złożone: dramatyczny spadek notowań, porażki w wyborach lokalnych, rosnąca popularność Reform UK Nigela Farage’a, kontrowersyjne decyzje personalne i poczucie, że lider nie radzi sobie z komunikacją i zaspokojeniem oczekiwań wyborców. Burnham, jako polityk o silnym regionalnym mandacie i wizerunku „człowieka z Północy”, stał się dla wielu laburzystów szansą na odzyskanie inicjatywy.
Co dalej?
Burnham obejmuje urząd w trudnym momencie. Przed nim stoją problemy wysokich kosztów życia, słabnącej opieki zdrowotnej, presji migracyjnej, napięć geopolitycznych i rosnącego poparcia dla partii skrajnych. Jego zapowiedzi dewolucji i większej roli regionów mogą zmienić sposób funkcjonowania państwa, ale wymagają przełamania oporu Whitehallu i znalezienia środków finansowych.
Nowy premier ma czas do 2029 roku, zanim musi zmierzyć się z wyborami powszechnymi. Zapowiada, że chce, by ten moment stał się punktem zwrotnym – „chwilą, w której Brytania znów zacznie wierzyć”. Czy uda mu się przerwać cykl niestabilności, pokaże najbliższych kilka miesięcy.
W poniedziałek 20 lipca 2026 roku Wielka Brytania po raz kolejny otworzyła nowy rozdział. Tym razem z „Królem Północy” na czele.
