W 2024 roku kanadyjskie dowództwo wywiadu wojskowego (Canadian Forces Intelligence Command – CFINTCOM) przygotowało tajną ocenę, w której wprost nazwało cyfrowe tożsamości, cyfrowe waluty banków centralnych (CBDC), inteligentne miasta oraz systemy rozpoznawania twarzy elementami „zestawu narzędzi autorytarnych”. Dokument, oznaczony jako TOP SECRET // CANADIAN EYES ONLY, trafił do rąk dziennikarzy Juno News dopiero po wielomiesięcznej, skomplikowanej procedurze dostępu do informacji publicznej. Z dwunastu wnioskowanych aktów ujawniono jedynie jeden, a i ten w znacznej części ocenzurowany ze względów bezpieczeństwa narodowego.
Według ustaleń Melanie Bennet opublikowanych 20 sierpnia 2026 r., kanadyjscy oficerowie wywiadu analizowali, w jaki sposób reżimy Chin i Rosji łączą te technologie w spójną architekturę umożliwiającą masową inwigilację, ograniczanie zachowań obywateli i wzmacnianie kontroli państwa. Wnioski były jednoznaczne: gdy systemy cyfrowej tożsamości, programowalnych pieniędzy i miejskich platform danych działają razem, powstaje infrastruktura, która pozwala władzy monitorować, nagradzać i karać obywateli w czasie rzeczywistym – bez potrzeby tradycyjnych form represji.
Ocena CFINTCOM nie koncentrowała się na pojedynczych technologiach, lecz na ich synergii. Cyfrowe ID tworzy trwały, unikalny identyfikator jednostki, który można powiązać z kontami bankowymi, danymi zdrowotnymi, historią podróży i aktywnością online. CBDC – cyfrowa waluta emitowana bezpośrednio przez bank centralny – eliminuje anonimowość gotówki i otwiera drogę do programowalnych reguł: pieniądze mogą wygasać, być ograniczone do określonych wydatków lub blokowane decyzją administracyjną. Inteligentne miasta i systemy rozpoznawania twarzy dostarczają ciągłego strumienia danych lokalizacyjnych i behawioralnych. Razem tworzą one zamknięty obieg, w którym państwo może nie tylko obserwować, ale i aktywnie kształtować codzienne życie obywateli.
Dokument podkreśla, że właśnie taki model skutecznie wdrożono w Chinach (system zaufania społecznego, e-CNY) i wykorzystuje się w Rosji do kontroli dysydentów oraz zarządzania zasobami. Kanadyjscy analitycy wojskowi uznali te rozwiązania za skuteczne narzędzia utrzymania władzy, a nie jedynie innowacje technologiczne.
Najbardziej niepokojącym aspektem sprawy jest to, że mimo ostrzeżenia własnego wywiadu wojskowego, zarówno rząd federalny, jak i część prowincji systematycznie rozwijają elementy tego samego „zestawu narzędzi”. Ottawa inwestuje w cyfrowe poświadczenia (digital credentials), platformę GC Sign-in oraz systemy weryfikacji tożsamości przy dostępie do usług rządowych. Oficjalnie podkreśla się, że rozwiązania te mają charakter dobrowolny i służą wygodzie oraz bezpieczeństwu. Jednocześnie w dokumentach budżetowych i strategiach cyfrowej transformacji widać wyraźny kierunek: coraz więcej usług publicznych ma być dostępnych przede wszystkim lub wyłącznie drogą cyfrową.
Bank Kanady od lat prowadzi badania nad CBDC. Chociaż publiczne konsultacje wykazały silny opór społeczny (zdecydowana większość respondentów sprzeciwiała się gromadzeniu danych o wydatkach), prace koncepcyjne trwają. Doświadczenie z okresu Konwoju Wolności w 2022 r., kiedy rząd zamroził konta bankowe uczestników protestów na podstawie ustawy o sytuacjach nadzwyczajnych, pokazało, że nawet bez pełnego CBDC władza dysponuje już znacznymi narzędziami finansowej kontroli. Cyfrowa waluta centralna mogłaby te możliwości radykalnie rozszerzyć i zautomatyzować.
Prowincje również nie pozostają w tyle. Kolumbia Brytyjska rozwija kartę usług z funkcjami cyfrowymi, Alberta wprowadza mobilne dokumenty zdrowotne, a Québec przyjął przepisy ułatwiające cyfrową identyfikację. Argumentacja jest zawsze podobna: wygoda, ograniczenie oszustw, lepsza dostępność usług. Ostrzeżenie CFINTCOM wskazuje jednak, że te same argumenty pojawiały się w państwach, które ostatecznie zbudowały systemy o charakterze kontrolnym.
Dokument powstał w 2024 r., jeszcze za rządów Justina Trudeau. Od tego czasu władzę federalną przejęli liberałowie pod przewodnictwem Marka Carneya – polityka o silnym międzynarodowym zapleczu w instytucjach finansowych i klimatycznych. Carney wielokrotnie wypowiadał się o potrzebie modernizacji infrastruktury finansowej i cyfrowej. Pytanie, które stawia raport Juno News, brzmi: czy ostrzeżenie wywiadu wojskowego zostało potraktowane poważnie, czy też uznano je za problem „innych państw”?
Opozycja konserwatywna od miesięcy krytykuje plany cyfrowej identyfikacji, wskazując na ryzyko centralizacji danych i potencjalnej przymusowości. W partii przyjęto stanowiska sprzeciwiające się obowiązkowemu krajowemu systemowi cyfrowego ID. Jednocześnie krytycy rządu podkreślają, że nawet system „dobrowolny” może stać się de facto obowiązkowy, gdy dostęp do kluczowych usług (opieka zdrowotna, świadczenia, podróże lotnicze, bankowość) zacznie być utrudniony bez cyfrowego poświadczenia.
Ostrzeżenie CFINTCOM wpisuje się w globalną debatę. W Wielkiej Brytanii plan „Brit Card” napotkał silny opór społeczny i został częściowo wycofany. W Unii Europejskiej trwa budowa europejskiego portfela tożsamości cyfrowej. W Stanach Zjednoczonych część republikanów otwarcie sprzeciwia się zarówno CBDC, jak i federalnemu systemowi cyfrowego ID, argumentując, że stanowią one zagrożenie dla wolności finansowej i prywatności.
Kanadyjski dokument wojskowy jest jednak wyjątkowy z jednego powodu: pochodzi z instytucji odpowiedzialnej za ocenę zagrożeń bezpieczeństwa narodowego, a nie z think-tanków czy organizacji pozarządowych. Wywiad wojskowy, którego zadaniem jest identyfikowanie zagrożeń zewnętrznych, uznał, że te same technologie, które wykorzystują przeciwnicy geopolityczni, mogą – jeśli zostaną wdrożone bez odpowiednich ograniczeń – stać się narzędziem kontroli także w demokratycznym państwie.
Pytanie, które pozostaje otwarte, brzmi: czy kanadyjski parlament, media i społeczeństwo potraktują to ostrzeżenie z należytą powagą, czy też – jak to już wielokrotnie bywało – uznają je za przesadę, dopóki infrastruktura nie stanie się faktem dokonanym. Dokument CFINTCOM nie twierdzi, że Kanada już jest państwem autorytarnym. Twierdzi natomiast, że buduje elementy systemu, który w innych krajach skutecznie służy właśnie do autorytarnej kontroli. Różnica między tymi dwoma stanami może okazać się mniejsza, niż wielu chciałoby wierzyć.
