Preston Manning w wywiadzie dla The Fighter with Kris Sims (Juno News, 21 sierpnia 2026) przedstawia referendum w Albercie nie jako prosty wybór „zostać albo odejść”, lecz jako moment rozliczenia z głębszymi, strukturalnymi problemami kanadyjskiej federacji.

Referendum to coś więcej niż secesja

Manning podkreśla, że pytanie o separatyzm przyciąga uwagę mediów (szczególnie centralnokanadyjskich), ale dziewięć pozostałych pytań dotyczy federalizmu, autonomii prowincji, sądownictwa i Senatu. Jego zdaniem prawdziwy problem leży głębiej: chroniczne niezadowolenie z działania instytucji federacji sprawia, że „status quo po prostu nie jest opcją”.

Wcześniej,w  czerwcu, Manning mówił wprost: „Pytanie dotyczące pozostania brzmi: pozostać i co robić?”. Głosowanie „za pozostaniem” nie oznacza akceptacji obecnego układu. Oznacza pozostanie i forsowanie większej suwerenności prowincji wewnątrz federacji. Uważa, że obrona status quo jako domyślnej pozycji federalistów jest „skrajnie nierozsądna” – dokładnie tak samo jak w 1995 r. wobec Quebecu.

PONIŻEJ KONTYNUACJA TEKSTU

Manning upatruje przyczyn alienacji Zachodu w strukturalnych wadach Konfederacji, a nie tylko w doraźnych decyzjach rządu federalnego (rurociągi, zrównanie, regulacje środowiskowe). Chodzi o:

  • brak realnej reprezentacji regionalnej w instytucjach federalnych,
  • dominację centrum (Ontario/Quebec) w podejmowaniu decyzji,
  • ograniczenie kompetencji prowincji w dziedzinach, które powinny należeć do nich (opieka zdrowotna, edukacja, imigracja, zasoby naturalne).

 Jednym z kluczowych wątków wywiadu jest Senat. Manning wraca do swojego wieloletniego postulatu Senatu „potrójnie E” (elected, equal, effective – wybieralny, równy, skuteczny). Jeśli Senat nie da się zreformować w kierunku odpowiedzialności demokratycznej, to – jego zdaniem – Kanadyjczycy powinni zadać sobie pytanie, czy w ogóle powinien istnieć.

To nie jest nowa pozycja. W referendum albertyjskim znajduje się pytanie o zniesienie niewybranego Senatu federalnego (jedno z pytań konstytucyjnych). Manning traktuje to jako logiczną konsekwencję: instytucja, która nie jest ani demokratyczna, ani skuteczna w reprezentowaniu regionów, staje się częścią problemu, a nie rozwiązania.

Manning naciska na konkretne pytania, które rzadko padają w mediach:

  • Co naprawdę oznaczałaby większa autonomia prowincji?
  • Ile by to kosztowało?
  • Kto by za to zapłacił?
  • Czy realna reforma może załatać rosnącą szczelinę między Albertą a Ottawą?

Chodzi o praktyczne konsekwencje: kontrolę nad imigracją, priorytet prawa prowincjonalnego w obszarach wspólnych/prowincjonalnych, możliwość opt-out z programów federalnych bez utraty finansowania, wpływ prowincji na nominacje sędziowskie. To kontynuacja linii „Alberta Agenda” / „Firewall” z początku XXI w. i późniejszych prac paneli doradczych.

Manning krytykuje polityków, którzy ograniczają się do listów, konferencji prasowych i „photo ops”. Jego zdaniem potrzebne jest realne, systemowe działanie – stąd organizacja forum edukacyjnego przed referendum. Podkreśla, że celem nie jest propagandowe forsowanie jednej opcji, lecz rzetelne przedstawienie wszystkich ścieżek (w tym secesyjnych), żeby wyborcy głosowali świadomie.

Sam Manning deklaruje, że zagłosuje za pozostaniem w Kanadzie i spodziewa się, że ta opcja wygra. Ale jego „pozostanie” jest warunkowe – ma być narzędziem do wymuszenia reform, a nie legitimizacją obecnego układu.