Bill C-9 (Combatting Hate Act) to ustawa nowelizująca kanadyjski Kodeks Karny, oficjalnie zatytułowana An Act to amend the Criminal Code (hate propaganda, hate crime and access to religious or cultural places). Jej celem jest wzmocnienie walki z przestępstwami motywowanymi nienawiścią, ochrona dostępu do miejsc kultu religijnego i kulturowego oraz wprowadzenie nowych narzędzi ścigania.
Ustawa została wniesiona do Izby Gmin we wrześniu 2025 r. (pierwsze czytanie 19 września 2025) przez ministra sprawiedliwości.
Proces legislacyjny był przyspieszony i kontrowersyjny: Rząd (Liberałowie) przy wsparciu Bloku Québécois kilkukrotnie stosował time allocation (procedurę ograniczającą debatę i zamykającą dyskusję), co spotkało się z ostrą krytyką opozycji. Konserwatyści próbowali odesłać projekt z powrotem do komisji — bez skutku. Ustawa trafiła do Senatu (pierwsze czytanie 26 marca 2026). Senat przyjął ją 4 czerwca 2026 z jedną istotną poprawką (dodanie „pętli szubienicznej/noose” do listy zakazanych symboli nienawiści obok swastyki itp.).
Izba Gmin rozpatrzyła poprawki Senatu w dniach 11–17 czerwca 2026: 15 czerwca — przyjęto time allocation (168:159). 17 czerwca — zaakceptowano poprawkę Senatu i odrzucono wniosek opozycji o odrzucenie ustawy w całości.
Ustawa przeszła przez obie izby parlamentu i otrzymała royal assent (królewską zgodę) — jest prawem . Niektóre przepisy (np. dotyczące symboli) wchodzą w życie po 30 dniach.
Ustawa budzi bardzo silne emocje, głównie wokół równowagi między ochroną przed nienawiścią a wolnościami podstawowymi (słowa, religii, zgromadzeń).
1. Usunięcie obrony religijnej to największa kontrowersja
Oryginalny projekt rządu nie usuwał istniejącej w Kodeksie Karnym obrony z art. 319(3)(b): osoby nie można skazać za „wilful promotion of hatred”, jeśli „w dobrej wierze wyraziła lub próbowała uzasadnić opinię na temat religijnym lub opinię opartą na wierze w tekst religijny”.
W komisji Blok Québécois zgłosił poprawkę usuwającą tę obronę, a Liberałowie ją poparli – jako część politycznego porozumienia.
Krytycy – Konserwatyści, grupy wyznaniowe — chrześcijańskie, w tym katolicy i ewangelicy, a także niektóre organizacje muzułmańskie i żydowskie – argumentują, że otwiera to drogę do kryminalizacji cytowania Biblii, Koranu czy Tory w kazaniach, nauczaniu czy dyskusjach teologicznych (np. na tematy małżeństwa, seksualności, bałwochwalstwa). Ostrzegają przed „efektem mrożącym” (chilling effect) na wolność religii i słowa. Odbywały się modlitwy i protesty w Ottawie, setki tysięcy maili i petycji do posłów. Rząd i zwolennicy odpowiadają, że definicja „nienawiści” jest wąska („detestation or vilification” — wg orzecznictwa Sądu Najwyższego z spraw Whatcott i Keegstra), a ustawa nie ma na celu ścigania szczerych przekonań religijnych.
2. Niejasna i subiektywna definicja „nienawiści”
Ustawa dodaje definicję: nienawiść to emocja obejmująca „detestation or vilification” silniejszą niż zwykła niechęć. Krytycy mówią o subiektywności i ryzyku nadużyć; rząd twierdzi, że to tylko kodyfikacja istniejącego orzecznictwa SN.
3. Nowe przestępstwa zastraszania i blokowania dostępu do miejsc kultu
Tworzy indictable offences za zastraszanie lub celowe blokowanie dostępu do miejsc religijnych/kulturowych. Zwolennicy chwalą ochronę synagog, kościołów, meczetów itp. po falach ataków. Krytycy (w tym Canadian Civil Liberties Association i Canadian Labour Congress) obawiają się, że przepisy mogą być nadużywane przeciwko pokojowym protestom, pikietom związkowym czy demonstracjom.
4. Usunięcie wymogu zgody Prokuratora Generalnego
Ułatwia ściganie przestępstw z nienawiści (wcześniej wymagana była zgoda AG). Krytycy mówią o ryzyku prywatnych donosów i selektywnego ścigania; rząd — o usprawnieniu wymiaru sprawiedliwości.
5. Pośpiech legislacyjny i polityczny deal
Opozycja i organizacje obywatelskie zarzucają rządowi „wciskanie” ustawy na siłę przy pomocy Bloku Québécois i ograniczania debaty. Setki tysięcy Kanadyjczyków kontaktowało się z posłami przeciwko projektowi.
6. Inne elementy
Nowe „hate crime offence” (przestępstwo motywowane nienawiścią jako odrębna kwalifikacja). Zakaz publicznego wyświetlania określonych symboli nienawiści/terrorystycznych. Rozszerzenie podsłuchów, DNA i warunków zwolnienia za kaucją.
Ustawa przeszła dzięki koalicji Liberałów i Bloku Québécois mimo szerokiego sprzeciwu ze strony Konserwatywnej Partii Kanady, części NDP, Zielonych (m.in. Elizabeth May głośno krytykowała) oraz licznych organizacji religijnych i obrońców praw człowieka. Konserwatyści zapowiadają jej uchylenie lub głęboką nowelizację, jeśli odzyskają władzę.
Rząd broni projektu jako koniecznego narzędzia w obliczu wzrostu przestępstw z nienawiści (zwłaszcza antysemityzmu po 7 października 2023). Krytycy — jako poważne zagrożenie dla wolności słowa i religii gwarantowanych przez Canadian Charter of Rights and Freedoms.
W pierwotnej wersji projektu Bill C-9 rząd proponował całkowite usunięcie wymogu zgody AG na wszczęcie postępowania w sprawach o propagandę nienawiści (głównie sekcja 319 Kodeksu Karnego). W trakcie prac komisji Izby Gmin wprowadzono jednak poprawkę, która zachowała ten wymóg dla tradycyjnych przestępstw z sekcji 319 (w tym nowego przestępstwa dotyczącego wyświetlania symboli nienawiści/terrorystycznych w sekcji 319(2.2)). Natomiast nowy „hate crime offence” (przestępstwo motywowane nienawiścią) w nowej sekcji 320.1001 nie wymaga zgody AG.
Kto konkretnie może teraz wnosić o ściganie?
1. Policja (najważniejszy podmiot w praktyce) Funkcjonariusz policji może zebrać dowody, sporządzić akt oskarżenia (information) i złożyć go przed sędzią pokoju (justice of the peace) bez wcześniejszej zgody Prokuratora Generalnego w sprawach o:
Nowe przestępstwo „hate crime” (s. 320.1001) – czyli gdy ktoś popełnił jakiekolwiek inne przestępstwo (np. assault, mischief, uttering threats, arson), a motywem była nienawiść wobec grupy chronionej (rasa, religia, orientacja seksualna, tożsamość płciowa itp.).
Nowe przestępstwa zastraszania i celowego blokowania dostępu do miejsc kultu, szkół, obiektów kulturowych. To duża zmiana praktyczna — wcześniej nawet w oczywistych sprawach o nienawiść policja musiała czekać na zielone światło od AG (co czasem trwało tygodnie lub miesiące i bywało blokowane).
2. Prokuratorzy Koronni (Crown prosecutors)
Po złożeniu aktu oskarżenia przez policję to oni prowadzą sprawę w sądzie. Przy nowych przestępstwach proces jest szybszy, bo nie ma dodatkowego etapu uzyskiwania zgody AG na etapie wnoszenia oskarżenia.
3. Prywatni obywatele (private prosecution) W Kanadzie teoretycznie każdy może złożyć prywatne oskarżenie (private information). Przy klasycznych przestępstwach z sekcji 319 (propaganda nienawiści) nadal wymagana jest zgoda AG — więc prywatne oskarżenia są mocno ograniczone. Przy nowym przestępstwie z sekcji 320.1001 i przestępstwach zastraszania/blokady — nie ma tego wymogu, więc teoretycznie łatwiej jest uruchomić prywatne oskarżenie. Koronny prokurator może jednak w każdej chwili przejąć sprawę, prowadzić ją dalej lub ją umorzyć (stay of proceedings). W praktyce prywatne oskarżenia są rzadkie i często kończą się niepowodzeniem, ale przy silnie spolaryzowanych tematach (np. spory wokół gender, religii, Izraela/Palestyny) mogą być wykorzystywane jako narzędzie nacisku lub zemsty.
Istnieje więc ryzyko nadużyć i selektywnego ścigania — AG consent działał jako niezależny filtr oceniający „public interest” (interes publiczny) przed wszczęciem sprawy dotyczącej mowy lub motywacji. Prywatne oskarżenia — obawa, że aktywiści będą masowo składać prywatne oskarżenia przeciwko duchownym, nauczycielom, rodzicom czy oponentom politycznym (szczególnie po usunięciu obrony religijnej). Chilling effect na wolność słowa — policjant na miejscu zdarzenia będzie decydował, czy dana wypowiedź lub czyn „wypełnia znamiona nienawiści” według nowej, dość szerokiej definicji.
W sprawach o klasyczną mowę nienawiści (np. kazanie, post w internecie, książka) — nadal jest filtr AG. W sprawach o czyny motywowane nienawiścią (pobicie, zniszczenie mienia, groźby + motyw nienawiści) — policja może działać szybciej i bezpośrednio, bez czekania na zgodę z góry. Łatwiej jest też wnieść prywatne oskarżenie w nowych kategoriach przestępstw.
To jedna z tych zmian, która wygląda technicznie, ale w praktyce obniża próg wszczynania postępowań w sprawach związanych z nienawiścią — szczególnie przy nowym przestępstwie z sekcji 320.1001.
