Europa wypracowała w ostatnich latach osobliwą definicję „ochrony demokracji”. Polega ona na tym, że gdy wynik wyborów lub sondaży przestaje odpowiadać oczekiwaniom establishmentu, uruchamia się cały arsenał instytucji: sądy, służby, regulacje medialne i procedury konstytucyjne – nie po to, by zapewnić równe reguły gry, lecz by uniemożliwić zwycięstwo sił uznanych za niewłaściwe. W praktyce oznacza to rosnącą przewagę elit nad wyborcami, przykrytą językiem liberalnych wartości.
Przykłady z różnych krajów układają się w wyraźny wzorzec.
W Rumunii unieważniono wybory prezydenckie po tym, jak Călin Georgescu zajął pierwsze miejsce, a następnie wykluczono go z ponownych wyborów.
Na Węgrzech nowy rząd przepisał konstytucję z mocą wsteczną w sposób blokujący możliwość powrotu Viktora Orbána na stanowisko premiera i wprowadził ograniczenia dla długo urzędujących parlamentarzystów.
W Niemczech służby specjalne sklasyfikowały Alternatywę dla Niemiec – największą partię opozycyjną – jako ekstremistyczną, co otworzyło drogę do znacznie intensywniejszej inwigilacji.
We Francji utrzymano wyrok skazujący Marine Le Pen wraz z ograniczeniami jej praw politycznych.
W Wielkiej Brytanii odroczono wybory lokalne w ramach reorganizacji samorządu, co wywołało oskarżenia o ograniczanie prawa wyborczego.
W Polsce policja otaczała Trybunał Konstytucyjny, a rząd i opozycja oskarżały się wzajemnie o próbę przejęcia kontroli nad sądem.
Każdy z tych przypadków można analizować osobno i w każdym znajdą się argumenty prawne lub proceduralne. Problem polega na tym, że zsumowane tworzą obraz, w którym demokracja przestaje być mechanizmem rozliczania władzy przez obywateli, a staje się systemem zarządzania ryzykiem przez elity. „Chronimy demokrację przed wyborcami” – to zdanie, choć rzadko wypowiadane wprost, coraz lepiej opisuje praktykę.
Klasyczny liberalizm i liberalna demokracja opierają się na kilku jasnych zasadach. Po pierwsze, wyborcy mają prawo wybierać także tych kandydatów i partie, których establishment nie lubi. Po drugie, prawo musi być stosowane jednakowo wobec wszystkich – nie może służyć selektywnemu eliminowaniu przeciwników politycznych. Po trzecie, wolność słowa i konkurencja polityczna są warunkiem koniecznym, a nie zagrożeniem. Gdy te zasady ustępują miejsca logice „niedopuszczalnych wyników”, demokracja traci swój sens. Pozostaje procedura, której wynik jest z góry ograniczony do akceptowalnego spektrum.
Szczególnie niebezpieczne jest to, że ten proces przebiega pod hasłem obrony liberalizmu i demokracji. W ten sposób osłabia się same te pojęcia. Obywatele słyszą, że wykluczanie kandydatów, inwigilacja opozycji czy unieważnianie wyborów służą wolności. Z czasem rośnie nieufność nie tylko wobec konkretnych rządów, lecz wobec instytucji jako takich. To klasyczna droga do erozji ładu liberalnego – nie przez otwarty zamach, lecz przez stopniowe wypieranie treści demokratycznych przez formę.
Warto też zauważyć asymetrię. Siły mainstreamowe rzadko spotykają się z podobną intensywnością interwencji instytucjonalnych, nawet gdy pojawiają się poważne zarzuty korupcyjne czy nadużycia. Natomiast partie i kandydaci kwestionujący obowiązujący konsensus – w sprawach migracji, suwerenności, polityki energetycznej czy relacji z Unią Europejską – są coraz częściej traktowani jako zagrożenie systemowe. To nie jest neutralna ochrona reguł. To jest polityka.
