W nocy z 22 na 23 sierpnia 2026 roku, po kilku dniach intensywnych negocjacji, które jeszcze we wtorek wydawały się bliskie finału, rozmowy handlowe między Kanadą a Stanami Zjednoczonymi gwałtownie się załamały. Prezydent Donald Trump ogłosił wcześniej „DEAL”, a cła w wysokości 50 proc. na około 20 miliardów dolarów kanadyjskiego eksportu miały zostać zawieszone. Kilkadziesiąt godzin później premier Mark Carney wycofał negocjatorów do Ottawy, a cła weszły w życie. Oba rządy oskarżają się nawzajem o złamanie ustaleń. Jednym z kluczowych, choć mniej nagłaśnianych w kanadyjskich mediach powodów fiaska jest kwestia, którą amerykańska strona traktuje jako fundamentalną: brak wiarygodnych gwarancji, że Kanada zamknie drogę chińskiej stali i aluminium do amerykańskiego rynku poprzez system transshipmentu.
Stany Zjednoczone od lat wymagają ścisłej reguły „melt and pour” (topienia i wylewania). Oznacza ona, że stal kwalifikuje się do preferencyjnego traktowania w ramach północnoamerykańskich porozumień handlowych tylko wtedy, gdy została przetopiona i wlana do formy (slabu, kęsiska lub innego półproduktu) na terytorium Stanów Zjednoczonych, Kanady lub Meksyku. Nie wystarczy lekkie przetworzenie, walcowanie czy montaż. Chodzi o to, by uniemożliwić sytuację, w której chińska stal – często wytwarzana przy ogromnej nadwyżce mocy produkcyjnych i z ogromnym wsparciem państwowym – trafia do Kanady, przechodzi minimalną obróbkę i następnie wjeżdża do USA jako „północnoamerykańska zawartość” w częściach samochodowych, konstrukcjach czy innych produktach, omijając wysokie cła.
Ta reguła ma bezpośrednie zastosowanie do sektora motoryzacyjnego, gdzie zawartość lokalna (regional value content) jest kluczowa. Jeśli chińska stal jest jedynie „przebrana” za kanadyjską, cały system reguł pochodzenia traci sens. Meksyk zaakceptował te wymagania, podniósł cła na chińską stal i części samochodowe i zamknął tę furtkę. Kanada – według amerykańskiej narracji – nie dostarczyła egzekwowalnych gwarancji. Drzwi pozostały otwarte, a umowa się rozpadła.
Problem nie jest nowy ani wymyślony przez Waszyngton. Już 8 sierpnia 2024 roku Canadian Steel Producers Association (CSPA) i Aluminium Association of Canada opublikowały wspólne oświadczenie, w którym wprost ostrzegały, że Kanada ryzykuje stanie się „dumping ground” – miejscem zrzutu nadwyżek chińskiej stali i aluminium o wysokiej emisji dwutlenku węgla. Przemysł domagał się co najmniej 25-procentowych ceł wyrównanych z amerykańskimi środkami i zdecydowanych działań przeciwko nieuczciwym praktykom handlowym Chin.
Kanadyjski rząd wprowadził później pewne ograniczenia: obowiązek raportowania kraju topienia i wylewania stali, 25-procentowe cła na wybrane chińskie produkty stalowe i aluminiowe oraz w 2025 roku dodatkowe środki wymierzone w import zawierający chińską stal topioną. Mimo to amerykańska administracja i część analityków uważają te kroki za niewystarczające lub łatwe do obejścia, zwłaszcza gdy chodzi o dalsze przetwarzanie i reeksport w ramach zintegrowanych łańcuchów dostaw.
W sierpniu 2026 roku Biały Dom opublikował raport zatytułowany „The Great Transshipment Scam”. Dokument wymienia Kanadę wśród krajów wysokiego ryzyka w chińskiej „cieniowej sieci” omijania amerykańskich ceł. Praktyka polega na przekierowywaniu towarów przez państwa trzecie, relabelingu, lekkim montażu lub zmianie dokumentacji tak, by produkt wyglądał na pochodzący z kraju o niższych stawkach lub objętego preferencyjnymi umowami. Kanada, jako bezpośredni sąsiad i partner w USMCA/CUSMA, jest w tej ocenie szczególnie dogodnym punktem.
Raport nie twierdzi, że cała kanadyjska stal jest chińska – dane wskazują, że zdecydowana większość stali eksportowanej z Kanady do USA jest rzeczywiście topiona i wylewana w regionie północnoamerykańskim. Problem leży w skali potencjalnego ryzyka, w lukach w egzekwowaniu oraz w braku woli Ottawy, by przyjąć reguły tak rygorystyczne, jak te, które zaakceptował Meksyk.
Dla wielu kanadyjskich komentatorów żądanie ścisłej reguły „melt and pour” jest atakiem na suwerenność gospodarczą. Dla strony amerykańskiej – i dla części kanadyjskiego przemysłu stalowego – jest to elementarna ochrona przed globalną nadwyżką mocy produkcyjnych Chin, która od lat niszczy rynki w Europie, Azji i Ameryce. Chińska stal jest nie tylko tania. Często jest też bardziej emisyjna, a jej napływ podważa inwestycje w czystsze, lokalne moce produkcyjne.
Dodatkowym problemem jest kanadyjska polityka energetyczna i klimatyczna. Topienie stali wymaga ogromnych ilości ciepła – tradycyjnie z gazu, węgla lub koksu. Kraje, które mocno ograniczyły swoje zdolności wytopu, stają się bardziej zależne od importu półproduktów. Krytycy wskazują, że właśnie ta zależność sprawia, iż Kanada ma większą trudność z przyjęciem reguł, które Meksyk był w stanie zaakceptować.
Upadek rozmów oznacza, że 50-procentowe cła na wybrane kanadyjskie towary już obowiązują, a Ottawa zapowiedziała odwet „dolar za dolara” od 8 września. Oba kraje stoją przed ryzykiem eskalacji konfliktu handlowego, który uderzy w zintegrowane łańcuchy dostaw – od stali i aluminium, przez części samochodowe, aż po drewno i produkty rolne. Meksyk, który zamknął swoje tylne drzwi, może wyjść z tej sytuacji względnie nienaruszony. Kanada – przynajmniej na razie – nie.
Problem chińskiego transshipmentu nie jest abstrakcyjny. Jest konkretny, mierzalny i od lat sygnalizowany zarówno przez kanadyjski przemysł, jak i amerykańską administrację. Dopóki Ottawa nie będzie w stanie (lub nie będzie chciała) dostarczyć wiarygodnych, egzekwowalnych gwarancji, że chińska stal nie będzie swobodnie przepływać przez kanadyjską granicę jako „północnoamerykańska”, podobne kryzysy będą się powtarzać. W handlu międzynarodowym zaufanie jest walutą. W tym przypadku okazało się, że jej po prostu zabrakło.
